Destek ve Hareket Sistemi

Hareket edebilmemizi, dik durabilmemizi ve vücudumuza şekil veren iskelet ve kas sistemi çok önemli görevler üstlenir. İskelet sistemimiz kemik, kıkırdak ve eklemlerden oluşur.

Vücudumuzdaki kemikler yapılarına göre üç çeşittir: Uzun kemikler (kol ve bacak kemikleri), kısa kemikler (el ve ayak bilek kemikleri, omurlar) ve yassı kemikler (kafatası, kaburga, kalça kemikleri). Her biri vücudumuzda farklı görevlere sahiptir.

Kemiklerin birleşme yerlerine eklem denir. Eklemler hareket yeteneklerine göre üçe ayrılır: Oynar eklemler (kol ve bacak eklemleri), yarı oynar eklemler (omurlar arası) ve oynamaz eklemler (kafatası kemikleri arası).

Bunu biliyor musun? Doğduğumuzda yaklaşık 270 kemiğimiz varken, büyüdükçe bazı kemikler birleşerek yetişkinlikte bu sayı 206'ya düşer!

Sindirim Sistemi

Yediğimiz besinlerden enerji elde edebilmek için, besinlerin küçük parçalara ayrılması gerekir. Bu işleme sindirim denir. Sindirim sistemi birçok organın uyumlu çalışmasıyla harika bir iş başarır.

Sindirim iki şekilde gerçekleşir: Fiziksel (mekanik) sindirim ve kimyasal sindirim. Fiziksel sindirimde besinler kas hareketleriyle küçük parçalara ayrılır. Kimyasal sindirimde ise besinler enzimler yardımıyla en küçük parçalarına kadar ayrılır.

Sindirim sisteminde görevli organlar şunlardır: ağız, yutak, yemek borusu, mide, ince bağırsak, kalın bağırsak ve anüs. Besinler ağızda dişler ve dil yardımıyla parçalanmaya başlar. Midede kaslar besinleri bulamaç haline getirir. İnce bağırsakta sindirim tamamlanır ve besinler kana geçer.

Karaciğer ve pankreas sindirime yardımcı organlardır. Karaciğer yağların fiziksel sindirimini sağlayan safra sıvısını üretir. Pankreas ise karbonhidrat, protein ve yağların kimyasal sindirimini gerçekleştiren pankreas öz suyunu üretir.

Harika bir bilgi: İnce bağırsakta bulunan villus adı verilen yapılar sayesinde sindirilen besinler kolayca kana geçebilir!

Besinlerin Sindirimi

Farklı besin içerikleri vücudumuzda farklı yerlerde sindirilir. Karbonhidratların sindirimi ağızda başlar ve ince bağırsakta biter. Proteinlerin sindirimi ise midede başlar ve yine ince bağırsakta biter. Yağların sindirimi tamamen ince bağırsakta gerçekleşir.

Karaciğerin ürettiği safra sıvısı büyük yağ damlacıklarını daha küçük parçalara ayırarak yağların fiziksel sindirimini sağlar. Pankreasın ürettiği pankreas öz suyu ise karbonhidrat, protein ve yağların kimyasal sindirimini gerçekleştirir.

Sindirilen besin içerikleri ince bağırsaktaki villuslar sayesinde emilerek kana geçer. Su, vitamin ve mineral gibi sindirilmeyen besinler ise kalın bağırsaktan emilerek kana geçer.

Unutma: Her besin içeriğinin sindirimi farklı organlarda başlayıp biter. Ama tüm besinlerin sindirimi ince bağırsakta tamamlanır!

Kemikler ve Kaslar

Vücudumuzdaki iskelet sisteminin temel yapı taşları kemiklerdir. Kafatası kemikleri beynimizi korur. Omurga kemikleri vücudumuzu dik tutar. Kol ve bacak kemikleri hareket etmemizi sağlar.

Kemikler canlı yapılardır ve içlerinde kırmızı kemik iliği bulunur. Kırmızı kemik iliği kan hücrelerinin üretildiği yerdir. Uzun kemiklerin içinde ayrıca sarı kemik iliği bulunur ve bu ilikte yağ depolanır.

Vücudumuzda üç tip kas bulunur:

• Çizgili kaslar: İsteğimizle çalışır, çabuk yorulur. Kol ve bacaklarda bulunur.
• Düz kaslar: İsteğimiz dışında çalışır, yavaş çalışır, yorulmaz. Mide ve bağırsak gibi iç organlarda bulunur.
• Kalp kası: Yapı olarak çizgili kasa, çalışma şekli olarak düz kasa benzer. Sadece kalpte bulunur.

Harika bir bilgi: Çizgili kaslar vücudumuzdaki en hızlı çalışan kaslardır, düz kaslar ise en yavaş çalışanlar!

Eklemler ve Kemik Çeşitleri

Eklemler, kemiklerin birleştiği yerlerde bulunan ve hareketimizi sağlayan yapılardır. Oynar eklemler kol ve bacak kemikleri arasında bulunur ve hareket yeteneği en fazla olan eklemlerdir. Yarı oynar eklemler omurlar arasında bulunur ve sınırlı hareket yeteneğine sahiptir. Oynamaz eklemler ise kafatası kemikleri arasında bulunur ve hiç hareket etmezler.

Eklemler arasında eklem sıvısı bulunur. Bu sıvı, kemiklerin birbirine sürtünmesini engelleyerek hareketimizi kolaylaştırır.

Kemikler şekillerine göre üç gruba ayrılır:

• Uzun kemikler: Boyu eninden uzundur (kol, bacak kemikleri)
• Kısa kemikler: Eni boyuna yakındır (el ve ayak bilek kemikleri)
• Yassı kemikler: Eni kalınlığından fazladır (kafatası, kaburga kemikleri)

Dikkat! Kafatası kemikleri arasında oynamaz eklemler vardır. Bu sayede beynimiz güvenle korunur!

Dolaşım Sistemi

Vücudumuz için gerekli olan besin ve oksijenin taşınmasını sağlayan sisteme dolaşım sistemi denir. Bu sistem kalp, damarlar ve kandan oluşur.

Kalp, göğüs boşluğunda iki akciğer arasında bulunur ve kanı pompalar. Dört odacıklıdır: Üstteki odacıklara kulakçık, alttakiler karıncık denir. Kalbin sağ tarafında karbondioksitçe zengin, sol tarafında oksijence zengin kan bulunur.

Damarlar üç çeşittir:

• Atardamar: Kanı kalpten vücuda götürür.
• Toplardamar: Kanı vücuttan kalbe getirir.
• Kılcal damar: Atardamar ile toplardamar arasında bağlantı kurar.

Vücudumuzda iki tür kan dolaşımı vardır:

• Küçük kan dolaşımı: Kirli kanın akciğerde temizlenerek kalbe dönmesidir.
• Büyük kan dolaşımı: Temiz kanın kalpten vücuda dağılması, vücuttan kirli kanın kalbe dönmesidir.

İlginç bilgi: Kalbin büyüklüğü yaklaşık olarak kendi yumruğunuz kadardır!

Solunum Sistemi

Vücudumuzda yaşamsal olayların gerçekleşmesi için oksijene ihtiyacımız vardır. Oksijenin alınıp karbondioksitin dışarı verildiği sisteme solunum sistemi denir.

Solunum sisteminde görevli yapı ve organlar şunlardır: burun, yutak, gırtlak, soluk borusu, bronşlar, bronşçuklar, akciğerler ve alveoller.

Hava burnumuzdan girer, soluk borusu ile akciğerlere taşınır. Soluk borusu akciğere girmeden önce iki kola ayrılır, bu kollara bronş denir. Bronşlar akciğerde küçük kollara (bronşçuklara) ayrılır. Bronşçukların ucunda üzüm salkımı şeklindeki alveoller bulunur. Alveollerin etrafı kılcal damarlarla sarılıdır. Burada oksijen ve karbondioksit gazları yer değiştirir.

Soluk alma sırasında diyafram kası kasılıp düzleşir, göğüs kafesi genişler ve akciğerlere hava dolar. Soluk verme sırasında ise diyafram gevşer ve kubbeleşir, göğüs kafesi daralır ve akciğerlerden hava dışarı çıkar.

Şaşırtıcı bir gerçek: Akciğerlerimizdeki alveoller açılıp düzleştirildiğinde bir tenis kortu büyüklüğüne ulaşabilir!

Boşaltım Sistemi

Vücudumuzda yaşamsal faaliyetler sonucu oluşan atık maddelerin dışarı atılmasını sağlayan sisteme boşaltım sistemi denir.

Boşaltım sisteminde görevli yapı ve organlar şunlardır: böbrek, idrar borusu (üreter), idrar kesesi (mesane) ve idrar kanalı (üretra).

Böbrek, vücudumuzdaki en önemli boşaltım organıdır. Kanı süzerek içindeki zararlı maddeleri ayırır ve idrarı oluşturur. Oluşan idrar, idrar borusu ile idrar kesesine taşınır. İdrar kesesi idrarı bir süre depolar ve idrar kanalı ile vücut dışına atar.

Boşaltıma yardımcı organ ve yapılar da vardır:

• Akciğerler: Su buharı ve karbondioksiti dışarı atar.
• Deri: Ter yoluyla fazla su ve tuzu atar.
• Karaciğer: Zehirli amonyağı daha az zehirli üreye dönüştürür.
• Kalın bağırsak: Sindirim atıklarını dışkı olarak dışarı atar.

Önemli not: Sağlıklı bir insanın idrarında su, tuz ve üre bulunur, şeker bulunmaz. İdrarda şeker bulunması hastalık belirtisi olabilir.