Fen Bilimleri 6. Sınıf Ders Notları ve Özet Bilgiler

Destek ve Hareket Sistemi

Ayakta durmamızı ve hareket etmemizi sağlayan yapılara destek ve hareket sistemi denir. Bu sistem sayesinde dik durabiliyor, koşabiliyor ve dans edebiliyoruz!

Destek ve hareket sistemi bize sadece hareket sağlamaz. İç organlarımızı korur, onlara tutunma yüzeyi oluşturur ve vücudumuza şekil verir. Ayrıca kemiklerimizde kalsiyum, fosfor ve magnezyum gibi önemli mineraller depolanır.

İskelet sistemimiz kemik, kıkırdak ve eklemlerden oluşur. Vücudumuzdaki kemikler şekillerine göre üç gruba ayrılır:

• Uzun Kemikler: Boyu eninden uzun olan kemiklerdir. Kol, bacak ve parmak kemikleri bu gruptadır.
• Kısa Kemikler: Eni boyuna yakın olan kemiklerdir. El ve ayak bilek kemikleri ile omur kemiği bu gruba örnektir.
• Yassı Kemikler: Eni boyundan uzun olan kemiklerdir. Göğüs, kaburga, kalça, kafatası ve kürek kemiği bu gruba girer.

Bunu biliyor muydun? Doğduğumuzda 300'den fazla kemiğimiz varken, büyüdükçe bazı kemikler birleşerek yetişkinlikte 206 kemiğimiz olur!

Kıkırdak ve Eklemler

Kıkırdak, kemik kadar sert olmayan esnek bir yapıdır. Kulak kepçesi, burun ucu ve soluk borusunda bulunur. Kıkırdak, uzun kemiklerin uçlarında yer alarak:

• Kemiklerin boyca uzamasını sağlar
• Kemiklerin birbirine sürtünerek aşınmasını önler

Eklemler, kemiklerin birbirine bağlanmasını sağlayan yapılardır. Hareket yeteneğine göre üç çeşit eklem vardır:

Oynar Eklem: En çok hareket eden eklemlerdir. Kol ve bacak eklemleri, el ve ayak bilek eklemleri bu gruba girer. Kolunu ve bacağını hareket ettirdiğinde bu eklemler çalışır!

Yarı Oynar Eklem: Hareket yeteneği sınırlı olan eklemlerdir. Omurlar arasındaki eklem, alt çene eklemi ve boyun eklemi bu gruba örnektir.

Oynamaz Eklem: Hiç hareket etmeyen, kemiklerin birbirine sıkıca bağlandığı eklemlerdir. Kafatası, kuyruk sokumu ve yüz eklemleri bu gruba girer.

Kaslar

Kaslar iskeletimizle birlikte hareket etmemizi sağlayan yapılardır. Üç çeşit kas vardır:

1. Çizgili Kas: İskelet kası olarak da bilinir. İstemli çalışır, çabuk yorulur ve hızlıdır. Kol, bacak kasları bu gruba örnektir.

2. Düz Kas: İstemsiz çalışır, yorulmaz ve yavaştır. Mide ve bağırsaklarda bulunur.

3. Kalp Kası: Sadece kalpte bulunur, istemsiz çalışır ve yorulmaz. Yapısı çizgili kasa, çalışması düz kasa benzer.

Hareket Sırrı: Vücudunda yaklaşık 650 kas var ve bu kaslar sayesinde yüzlerce farklı hareket yapabiliyorsun!

Sindirim Sistemi

Yediğimiz besinleri parçalayarak enerji elde etmemizi sağlayan sisteme sindirim sistemi denir. Besinlerin küçük parçalara ayrılması işlemine ise sindirim denir.

Sindirim iki şekilde gerçekleşir:

• Fiziksel (Mekanik) Sindirim: Besinlerin kas hareketleri ile küçük parçalara ayrılmasıdır
• Kimyasal Sindirim: Besinlerin enzim ve su kullanılarak en küçük yapı taşlarına ayrılmasıdır

Sindirim Sistemi Organları:

Ağız: Sindirim burada başlar! Dişler ve dil yardımıyla besinlerin fiziksel sindirimi gerçekleşir. Tükürük sayesinde karbonhidrat içeren besinlerin (ekmek, makarna gibi) kimyasal sindirimi başlar.

Yutak ve Yemek Borusu: Bu organlarda sindirim olmaz. Besinleri ağızdan alıp mideye iletirler.

Mide: Kasların kasılıp gevşemesi ile besinleri bulamaç haline getirir. Mide öz suyu ile protein içeren besinlerin (et, süt, yumurta gibi) kimyasal sindirimi başlar.

İnce Bağırsak: Sindirim sisteminin en önemli organıdır! Pankreas öz suyu ile protein, yağ ve karbonhidratların kimyasal sindirimi burada tamamlanır. Safra suyu ile yağların fiziksel sindirimi gerçekleşir. İçindeki villuslar sayesinde sindirilen besinler emilerek kana geçer.

Kalın Bağırsak: Su, vitamin ve mineraller emilerek kana geçer.

Anüs: Sindirim artıkları vücuttan atılır.

Şaşırtıcı Bilgi: İnce bağırsağın iç yüzeyi, yüzlerce parmağa benzeyen villus adı verilen yapılarla kaplıdır. Bu sayede emilim yüzeyi bir tenis kortu büyüklüğüne kadar çıkar!

Sindirime Yardımcı Organlar

Sindirim sistemimizde yalnızca besinleri taşıyan ve parçalayan organlar değil, bu sürece yardımcı olan organlar da vardır.

Karaciğer: Vücudumuzun kimya fabrikası gibidir! Karaciğer, yağların fiziksel sindirimini gerçekleştiren safra sıvısını üretir. Bu sıvı önce safra kesesinde bekletilir, sonra ince bağırsağa gönderilir.

Pankreas: Sindirim sisteminin süper kahramanıdır! Karbonhidrat, protein ve yağların kimyasal sindirimini gerçekleştiren pankreas öz suyunu üretir ve bir kanal yoluyla ince bağırsağa gönderir.

Besin İçeriklerinin Sindirimi:

Besinlerin sindirimi farklı organlarda başlayıp biter:

• Karbonhidratlar: Sindirimi ağızda başlar, ince bağırsakta biter
• Proteinler: Sindirimi midede başlar, ince bağırsakta biter
• Yağlar: Sindirimi ince bağırsakta başlar, ince bağırsakta biter

Sindirim sonunda tüm besinler en küçük yapı taşlarına ayrılır ve ince bağırsaktan kana geçer. Vitamin, mineral ve su ise sindirilmeyen besinlerdir. Bunlar doğrudan emilerek kana geçer.

Unutma: Sindirilen besinlerin kana geçmesi için mutlaka en küçük yapı taşlarına ayrılması gerekir. Sindirilmeyen besinler ise doğrudan emilerek kana geçebilir.