Fen Bilimleri 1. Ünite Özeti

Uzay Teknolojileri ve Araçları

Sen telefonda hava durumunu kontrol ettiğinde aslında uzay teknolojisi kullanıyorsun! 17. yüzyılda teleskobun icadıyla başlayan bu serüven, bugün hayatımızın her alanında karşımıza çıkıyor.

Uzay istasyonları astronotların uzayda uzun süre yaşayabilmesini sağlıyor. Uluslararası Uzay İstasyonu tam bir futbol sahası büyüklüğünde ve Dünya'yı 90 dakikada bir turlayarak çıplak gözle bile görebiliyoruz! İçindeki astronotlar sürekli deney yapıyor ve araştırma yürütüyor.

Uzay roketleri genellikle tek kullanımlık olup yakıt ve oksijen yakarak itki elde ediyor. Uzay mekikleri ise roket gibi havalanıp uçak gibi inebilen yeniden kullanılabilir araçlar. İlk uzay mekiği Columbia'ydı.

Bilgin İçin: James Webb uzay teleskobu şu anda uzaydaki en büyük teleskop! Hubble'dan çok daha gelişmiş görüntüler alabiliyor.

Türkiye'nin Uzay Başarıları ve Uzay Kirliliği

Türkiye'nin uzayda tam 9 aktif uydusu var - bu gerçekten harika bir başarı! Türksat 6A ülkemizin ilk yerli ve milli haberleşme uydusu. Göktürk-1 ve Göktürk-2 keşif ve gözlem yapıyor, İmece ise 2023'te fırlatılan en yeni yer gözlem uydumuz.

Ne yazık ki uzayda da çevre kirliliği var! İşlevini yitirmiş uydular, yakıt tankları ve uzay aracı parçaları uzay kirliliği oluşturuyor. Bu durum aktif uzay araçları için tehlike yaratıyor.

Uzay teknolojisi sayesinde günlük hayatta kullandığın teflon tava, GPS, duman dedektörü, hatta diş teli bile geliştirildi! Bu teknolojiler önce uzay için icat edildi, sonra evlerimize girdi.

İlginç Bilgi: Türkiye'nin ilk uydusu Türksat 1A maalesef kaza sonucu uzaya çıkamadan parçalanmıştı, ama vazgeçmedik!

Astronomi ve Uzay Araştırmaları

Astronomi evren ve gök cisimlerini inceleyen bilim dalı. Astronom ise bu işle uğraşan bilim insanı! Mısırlılar, Babilliler hatta Mayalar bile eski çağlarda astronomiyle uğraşmış.

Türk astronomları da çok başarılı! Ali Kuşçu Ay'ın ilk haritasını yapmış, Takiyüddin İstanbul'da ilk rasathaneyi kurmuş. Galileo teleskopla Jüpiter'in uydularını görmüş, Kopernik ise Dünya'nın Güneş etrafında döndüğünü kanıtlamış.

Rasathaneler (gözlem evleri) şehir ışıklarından uzakta, yüksek dağlarda kurulur. Türkiye'nin en ünlü rasathanesi Antalya Toros Dağları'nda bulunuyor! Uzaya giden kişilere astronot deniyor, Ruslar ise kozmonot diyor.

İlk uzaya giden insan Yuri Gagarin (1961), Ay'a ilk ayak basan kişi ise Neil Armstrong (1969). Layka adlı köpek de uzaya giden ilk canlıydı!

Dikkat: Astronomi ile astrolojiyi karıştırma! Astronomi bilim, astroloji ise burç yorumu yapan pseudobilim.