8. Sınıf Fen Bilgisi: Basınç ve Torricelli Deneyi Ders Notları

Toricelli Deneyi

Toricelli'nin ünlü deneyi atmosfer basıncını ölçmek için yapılmıştır. Deniz seviyesinde 0°C sıcaklıkta 1 metrelik bir cam boruyu cıva ile dolduran Toricelli, borunun ağzını kapatıp cıva dolu bir çanağa ters çevirdi.

Borunun ağzını açtığında ilginç bir şey oldu: cıvanın bir kısmı çanağa döküldü, ama 76 cm'lik kısmı boruda kaldı! Bu, atmosfer basıncının çanağa uyguladığı kuvvetin cıvayı borudan tamamen boşaltmasını engellediğini gösteriyordu.

Bilgi Notu: Açık hava basıncı "barometre" adı verilen aletle ölçülür ve deniz seviyesinde 1 atmosfer basınç 76 cm cıvaya eşittir.

Basınç Çeşitleri ve Etkileri

Basınç, birim yüzeye etki eden dik kuvvettir ve Pascal (Pa) birimiyle ifade edilir. P harfi ile gösterilir. Hayatımızda üç farklı basınç türüyle karşılaşırız.

Katı basıncı, cisimlerin ağırlıklarından dolayı zemine uyguladıkları basınçtır. Ağırlık arttıkça basınç artar, yüzey alanı azaldıkça basınç artar. Bu yüzden kar ayakkabıları geniş yapılır!

Sıvı basıncı, sıvıların akışkanlıkları ve ağırlıklarından dolayı kabın her yüzeyine uyguladıkları basınçtır. Derinlik ve yoğunluk arttıkça sıvı basıncı artar. Denizin dibinde daha fazla basınç hissederiz.

Gaz basıncı (açık hava), atmosferin ağırlığından dolayı oluşur. Yükseklere çıktıkça açık hava basıncı azalır. Unutma, sıvılar ve gazlar basıncı her yöne eşit olarak iletirler!

Önemli Not: Basınç kavramını anlamak, uçakların nasıl uçtuğundan dağcıların neden oksijen tüpü taşıdıklarına kadar birçok olayı açıklamamıza yardımcı olur.