Felsefe Nedir? Düşünmeyi Anlamak

Görüş, Önerme ve Argüman Temelleri

Felsefi düşünmenin temelini anlamak için önce görüş kavramını kavramalısın. Görüş, basitçe doğru kabul ettiğimiz yargılar ve çıkarımlardır. Senin görüşlerini şekillendiren şeyler çok çeşitli: ailenin, arkadaşların, yaşadığın yer, inançların ve deneyimlerin.

Önerme ise doğru ya da yanlış olabilen cümlelerdir. "Tahta siyahtır" bir önermedir çünkü doğru ya da yanlış olabilir. Ama "Kitabımı nereye koydun?" bir önerme değildir çünkü soru cümlesidir.

Argüman (kıyas), belli kanıtlardan yeni bir sonuca varma işlemidir. Örneğin: "Bütün kuşlar kanatlıdır, karga bir kuştur, o halde karga kanatlıdır." Bu mantıklı bir argümandır.

Dikkat! Bazı argümanlar seni yanıltmak için kasıtlı olarak yanlış kurulabilir. Bunlara safsata denir.

Mantık Yürütme Yöntemleri

Mantıklı düşünmek için üç temel yöntem kullanabilirsin. Tümdengelim (dedüksiyon) genelden özele gitmektir: "Bütün insanlar ölümlüdür, Nazlı insandır, o halde Nazlı ölümlüdır." Bu yöntem matematikte çok kullanılır.

Tümevarım (endüksiyon) tam tersi işler, özelden genele varır. Birkaç beyaz kuğu gördükten sonra "tüm kuğular beyazdır" demek tümevarımdır. Bu yöntem bilimsel araştırmalarda sık kullanılır.

Analoji (benzetme) ise benzer durumları karşılaştırarak sonuç çıkarır. İtalya yarımada ülkesi ve balıkçılık yapar, Türkiye de yarımada ülkesi, o halde Türkiye'de balıkçılık yapar mantığı analoji örneğidir.

Tutarlılık argümanın içinde çelişki olmaması, çelişkili argümanlar ise kendi içinde uyumsuz olan argümanlardır.

İpucu: Sınavlarda argüman türlerini ayırt etmek için örneklerin genelden özele mi, özelden genele mi gittiğine dikkat et!

Gerçeklik, Doğruluk ve Temellendirme

Felsefede gerçeklik ve doğruluk farklı şeylerdir. Gerçeklik, varlığın bizim bilgimizden bağımsız olarak var olmasıdır. Yağmur yağıyorsa sen bilsen de bilmesen de yağar işte!

Doğruluk ise bilginin gerçeğe uygun olmasıdır. "Dışarıda yağmur yağıyor" dediğinde, gerçekten yağıyorsa doğru, yağmıyorsa yanlış söylemiş olursun.

Doğruluğu test etmek için beş ölçüt kullanırız: Uygunluk (bilginin nesneye uyması), tutarlılık (kendi içinde çelişkisiz olması), uzlaşma (toplumsal kabul), apaçıklık (açık ve seçik olması) ve yarar (faydalı sonuçlar vermesi).

Temellendirme ise düşüncelerimizi gerekçeleriyle desteklememizdir. Bilim deneyle, felsefe ise akılla temellendirir.

Sınav Taktiği: Doğruluk ölçütlerini örneklerle eşleştirme soruları çok çıkar. Her ölçütün hangi alanda kullanıldığını ezberle!