Bilginin Kaynağı Tartışması
Sen hiç "Nasıl öğreniyorum?" diye düşündün mü? 18-19. yüzyıl filozofları da bu soruyla cebelleşti ve üç farklı cevap buldu.
Rasyonalizm diyor ki bilginin kaynağı akıldır. Descartes'e göre bilgi doğuştandır ve sadece hatırlanır - yani sen zaten her şeyi biliyorsun, sadece fark etmen gerek! Empirizm ise tam tersini savunur: Locke'a göre doğarken boş bir levha gibiyiz ve deneyimlerimizle doluyoruz.
Kant ise bu iki görüşü birleştirerek kritisizmi ortaya attı. Ona göre hem deney hem akıl gerekli - deney bilginin ham maddesini sağlar, akıl onu işler. Bu yaklaşım bugün hâlâ geçerli!
Kant ayrıca fenomen (gözlemleyebildiğimiz şeyler) ve numen (algılayamadığımız gerçeklik) ayrımı yaparak bilgimizin sınırlarını da gösterdi. Bu ayrım, bilimin ve felsefenin sınırlarını anlamamız açısından çok önemli.
💡 Not: A priori bilgi deneyime dayanmaz (matematik gibi), a posteriori bilgi ise deneyimle kazanılır (günlük gözlemler gibi).