İlk Neden ve Değişim Düşünceleri
Mitolojik açıklamalarla yetinmeyen ilk düşünürler, doğayı neden-sonuç ilişkisiyle açıklamaya çalıştılar. Onlara göre hiçbir şey yoktan var olmaz ve her şeyin bir nedeni vardır. Bu yüzden varlığın temel maddesi nedir sorusu (arkhe problemi) felsefenin ilk problemi oldu.
Doğa filozofları farklı arkheler önerdi: Thales su, Anaksimandros apeiron (sınırsız), Anaksimenes hava, Heraklitos ateş, Empedokles dört element hava−su−toprak−ates\c, Pisagor ise sayıyı evrenin temeli olarak gördü.
Değişim konusunda iki karşıt görüş ortaya çıktı: Heraklitos "her şey değişir" derken, Parmenides "hiçbir şey değişmez, değişim bir illüzyondur" diyordu. Heraklitos'a göre doğa, zıtların çatışması (diyalektik) yoluyla değişir ve bu değişimi logos (evrensel akıl) düzenler.
🔥 Heraklitos'un "Aynı nehirde iki kez yıkanamazsın" sözü, her an değiştiğimizi ve aynı kalmadığımızı vurgular - bugün bile geçerli bir düşünce!