Felsefe ve Mezopotamya'nın Felsefi Mirası

Felsefe, Yunanca "philosophia" kelimesinden gelir ve bilgiyi sevmek, bilgeliği sevmek anlamını taşır. İnsanın evren, toplum ve kendisi üzerine gerçekleştirdiği düşünme çabasıdır. Mezopotamya, Mısır, Çin ve Hint gibi ilk medeniyetlerde kozmolojik ve ahlaki sorular sorularak felsefenin temelleri atılmıştır.

Mezopotamya, "iki nehir arasındaki ülke" anlamına gelir ve MÖ 3000'li yıllarda özellikle Sümerler hayvancılık, tarım ve teknoloji alanlarında büyük gelişmeler göstermiştir. Sümerler, dünyayı anlamlandırmak için pratik yaklaşımlar geliştirmişlerdir. İlk yazı sistemini (resim yazısından çivi yazısına) geliştiren Sümerler, düşünsel sorgulamalarında genellikle doğa ile insan ilişkisine odaklanmışlardır.

Sümerler matematikte önemli ilerlemeler kaydetmiş, dört işlemi ve çarpma-bölme tablolarını bulmuşlardır. Daireyi 360 dereceye bölmüş, bir yılı 12 ay olarak hesaplamış ve güneş saatini icat etmişlerdir. Ayrıca ileri sulama sistemleri kurarak, tarımsal ürünleri kil tabletlere kaydetmişlerdir.

Merak et: Bugün kullandığımız zaman ölçülerimizin (60 dakika, 60 saniye) kökeni Mezopotamya'daki astronomik gözlemlere dayanıyor. Kullandığın saat, binlerce yıllık bir bilimsel mirasın parçası!

Antik Uygarlıkların Bilime Katkıları

Babil uygarlığı, Mezopotamya'da zaman ve astronomide önemli ilerlemeler kaydetti. Daireyi 360 dereceye, saati 60 dakikaya ve dakikayı 60 saniyeye böldüler. Hatta her 18 yılda bir meydana gelen ay tutulmalarını hesaplayabiliyorlardı.

Mısır uygarlığı özellikle geometri alanında ilerledi. Tarihçi Herodot'a göre geometri Mısır'da doğmuştur çünkü Nil nehrinin taşmasıyla su altında kalan arazilerin sık sık ölçülmesi gerekliydi. Mısırlılar takvimlerini Sirius yıldızına göre ayarlayarak Nil'in taşma zamanını hesaplamışlardır. Mısır takvimine göre bir yıl 12 ay ve 365 gündü. Ayrıca ölülerin mumyalanması sayesinde tıp alanında da ilerlemişlerdi. Mısır tıbbında hastalık, kötü ruhun vücuda yerleşmesi olarak görülüyordu.

Hint uygarlığı, 10 tabanlı sayı sistemini ve sıfır (0) rakamını bulmuştur. Hint felsefesi dinsel özellik taşır ve tarih süreci içinde Vedizm, Brahmanizm ve Budizm olmak üzere üç şekilde ortaya çıkmıştır.

Pratik bilgi: Bugün kullandığımız rakamlar (0, 1, 2...) aslında "Hint-Arap rakamları" olarak bilinir. Sıfır kavramı matematikteki en devrimci buluşlardan biridir ve Hint uygarlığının dünyaya armağanıdır!

Doğu Felsefe Öğretileri

Çin felsefesi MÖ 2000'li yıllarda yazılı belgelere dayanmakta ve üç ana koldan oluşmaktadır: Tao öğretisi, Konfüçyüs öğretisi ve Çin Budizmi. Bu öğretiler Çin kültürünü derinden etkilemiştir.

Tao öğretisinin kurucusu MÖ 6. yüzyılda yaşayan Lao Tzu'dur. "Her şey Tao'dur" diyen bu öğreti, Tao'yu evrenin isimsiz kaynağı olarak tanımlar. Evrenin kendiliğinden oluştuğu inancı hakimdir. Doğal akışa uyum sağlama ve müdahale etmeme düşüncesi bu felsefenin temelini oluşturur.

Konfüçyüs öğretisi ise MÖ 6. yüzyılda ortaya çıkmış ve daha sonra Çin İmparatorluğu'nun resmi felsefesi haline gelmiştir. Konfüçyüs, toplumsal düzen, aile değerleri ve ahlaki prensiplere odaklanmıştır.

İran'da Zerdüşt adlı bir bilge, ilahi gerçeklik ve "Kötülük Problemi" konusunda fikirler ileri sürmüştür. Zerdüşt ikili (düalist) bir görüş benimsemiştir. Bu görüşte Ahuramazda görünen ve görünmeyen evrenleri ve iyiliği temsil ederken, Ehrimen kötülük ve karanlığı simgeler.

İlginç bilgi: Zerdüşt'ün düalist (ikili) felsefesi, sadece İran'ı değil, sonraki dönemlerde ortaya çıkan Yahudilik, Hıristiyanlık ve İslam gibi tek tanrılı dinleri de etkilemiştir. İyi-kötü karşıtlığı fikri buradan gelir!