10. Sınıf Felsefe 1. Ünite Özeti

Felsefenin Temelleri ve Filozoflar

Felsefe kelimesi "bilgelik sevgisi" anlamına gelir ve ilk filozof olarak Thales kabul edilir. Bu terimi ilk kullanan kişi ise Pisagor'dur. İlk filozoflar İyonya bölgesinde (bugünkü kıyı Ege) ortaya çıkmıştır.

Felsefe üç temel alanda çalışır: varlık (ontoloji), bilgi (epistemoloji) ve değerler (aksiyoloji). Aksiyoloji; ahlak, estetik, siyaset ve din gibi değerleri kapsar. Felsefenin tek bir tanımı yoktur çünkü ilgilendiği konular çeşitlidir ve soyuttur, ayrıca öznel bir yapıya sahiptir.

Filozof, sürekli araştıran, soran ve gerçek bilginin peşinde olan kişidir. Filozofların ortak özellikleri arasında yaşadıkları dönemden etkilenmeleri, diğer filozofların düşüncelerinden yararlanmaları ve şüpheci, sorgulayıcı ve meraklı olmaları sayılabilir.

Dikkat! Düşünmek sadece zihinde bir şeyler tasarlamak değil, aynı zamanda analiz etmek, sorgulamak ve fikir yürütmektir. İnsan alt düzey düşünmeden üst düzey düşünmeye geçtiğinde felsefi düşünce başlar.

Felsefenin Doğuşu ve Düşünme Yöntemleri

Felsefe, MÖ 6. yüzyılda Antik Yunan'da (İyonya'da) ortaya çıktı. Felsefenin doğuşunda Çin, Hindistan, Mısır ve Sümer gibi birçok medeniyetin katkısı olmuştur. Antik Yunan'ın felsefenin beşiği olmasının sebepleri arasında ticaret merkezi olması, yüksek refah seviyesi, demokratik yönetim anlayışı ve kültürel etkileşim sayılabilir.

Felsefi düşünmede önemli bir kavram akıl yürütmedir. Akıl yürütme, doğru kabul edilen yargılara dayanarak yeni yargılar çıkarma işlemidir. Üç tür akıl yürütme vardır: tümdengelim, tümevarım ve analoji.

Felsefi tartışmalarda önermeler önemli rol oynar. Önermeler yargı bildiren cümlelerdir ve istek, emir veya soru cümleleri önerme sayılmaz. Önermeler tümel (bütün, tamamı), tikel (birkaç) ve tekil (tek kişi) olarak sınıflandırılır.

Biliyor muydun? İnsanın olaylar, varlıklar ve düşünceler üzerine geliştirdiği anlayış "bakış açısı" olarak adlandırılır ve felsefi düşüncenin temel unsurlarından biridir.

Akıl Yürütme ve Doğruluk

Akıl yürütme yöntemleri felsefi düşüncenin önemli araçlarıdır. Tümdengelim, genelden özele giden bir yöntemdir. Örneğin: "Bütün insanlar ölümlüdür, Platon insandır, o halde Platon ölümlüdür." Bu yöntemde varılan sonucun kesinliği vardır.

Tümevarım ise özelden genele giden bir yöntemdir. Örnek: "Metal olan bakır ısınca genişler, demir ısınca genişler, o halde bütün metaller ısınca genişler." Bu yöntemde varılan sonuç her zaman kesin değildir.

Analoji (benzeşim) de önemli bir akıl yürütme yöntemidir. Benzer durumlarda benzer sonuçlara ulaşma mantığı ile hareket eder. Örnek: "Antalya Akdeniz'dedir ve turunçgil yetişir, Mersin de Akdeniz'dedir, o halde Mersin'de de turunçgil yetişir."

Felsefi düşüncede tutarlılık ve gerçeklik kavramları da önemlidir. Tutarlılık, düşüncelerin kendi içinde ve birbiriyle uyumlu olmasıdır. Gerçeklik ise bilinçten bağımsız var olan her şeydir (kalem, sayılar, formüller gibi). Hayali varlıklar (masallardaki karakterler) gerçek değildir.

Unutma! Doğruluk, düşüncelerin gerçeklikle uygunluk göstermesidir. Bir düşünce gerçekle uyumluysa doğru, değilse yanlıştır.