Kader ve Kaza İnancı

Kader, Allah'ın sınırsız ilmi ve kudretiyle evrende olan her şeyi planlaması anlamına gelir. Kaza ise bu planın Allah tarafından gerçekleştirilmesidir. Örneğin, yerçekimi kanununun var olması kader, yüksekten bırakılan bir cismin yere düşmesi kazadır.

Evrendeki olaylar üç temel yasaya göre gerçekleşir. Fiziksel yasalar madde ve enerjinin işleyişiyle ilgilidir (yerçekimi, gece-gündüz oluşumu gibi). Biyolojik yasalar canlıların doğması, gelişmesi ve üremesi gibi süreçleri içerir. Toplumsal yasalar ise insanların huzurlu yaşaması için gereken kuralları kapsar. Allah'ın evrende kurduğu bu düzene "sünnetullah" denir.

İnsan kendisine verilen cüz-i irade (sınırlı seçim yapabilme yeteneği) ile doğru ve yanlışı ayırt eder, tercihte bulunur. Allah'ın külli iradesi ise sınırsız ve her şeyi kapsayan mutlak iradedir.

Bilgi Kutusu: İnsana verilen akıl ve irade, onu yaptığı seçimlerden sorumlu kılar. Ancak bu sorumluluğun oluşması için, seçimlerini özgürce yapabilmesi gerekir.

Kaderle İlgili Kavramlar

Tevekkül, kişinin üzerine düşen görevleri yaptıktan sonra sonucu Allah'a bırakmasıdır. Mesela bir öğrencinin sınava çalıştıktan sonra sonuç için Allah'a güvenmesi tevekkül örneğidir. Külli irade kapsamına evrenin işleyişi, kalbimizin çalışması gibi kontrol edemediğimiz durumlar girerken; cüz-i irade ile iyi-kötü davranışta bulunmak gibi seçimlerimiz girer.

Başarı ve başarısızlık doğrudan irademizle ilişkilidir. İnsan aklını kullanarak başarıya giden yolları öğrenir ve özgür iradesiyle seçimler yapar. Bu seçimlerin sonucunda başarılı veya başarısız olur.

Ömür ve ecel kavramları, canlının doğumundan ölümüne kadar geçen süreyi ve bu sürenin sona erdiği anı ifade eder. "Nerede olursanız olun, sağlam kalelerde bulunsanız bile ölüm size ulaşacaktır." ayeti bunu açıklar.

Emek ve rızık da kaderle ilgilidir. Allah'ın varlıklara verdiği maddi ve manevi nimetlere rızık denir. Rızkı elde etmek için çaba harcamak şarttır. Sağlık ve hastalık da kaderdendir, ancak kişi sağlığını korumak için önlem almalı, hastalandığında ise tedavi olmalıdır.

Bilgi Kutusu: "İnsan için ancak çalıştığı vardır" ayeti, emek harcamadan sonuç beklemenin doğru olmadığını gösterir.

Bir Peygamber Tanıyorum: Hz. Musa (a.s.)

Hz. Musa'nın hayatı zorluklarla mücadele ve sabır hikâyesidir. Doğduğu dönemde Mısır'da Firavun, İsrailoğulları'ndan doğacak erkek çocukları öldürtüyordu. Annesi Allah'ın bildirmesiyle onu bir sandıkta Nil Nehri'ne bıraktı ve ablasına takip etmesini söyledi.

Firavun'un karısı sandığı buldu ve çocuğun saraya alınmasını istedi. Böylece Hz. Musa kendi annesinin sütannesi olarak sarayda büyüdü. Büyüdüğünde, bir kavgayı ayırmak isterken yanlışlıkla birinin ölümüne sebep olunca Medyen şehrine kaçtı. Orada Hz. Şuayb'ın yanında çobanlık yaptı ve kızlarından biriyle evlendi.

Mısır'a geri dönerken Tur Dağı'nda Allah ile konuşma şerefine nail oldu ve bu sebeple Kelimullah (Allah'ın kendisiyle konuştuğu kişi) lakabını aldı. İki önemli mucize (asasının yılana dönüşmesi ve elinin bembeyaz olması) ile desteklendi ve kardeşi Hz. Harun'la birlikte Firavun'a gönderildi.

Firavun'a karşı mücadelede sihirbazların Hz. Musa'nın mucizelerini görüp iman etmesi, Kızıldeniz'in ikiye ayrılması gibi önemli olaylar yaşandı. Hz. Musa, hayatı boyunca kavmini doğru yola ulaştırmak için çabaladı ve ülü'l-azm (büyük azim sahibi) peygamberlerden biri olarak anıldı.

Bilgi Kutusu: Hz. Musa'nın mücadelesinde sabır ve azim en öne çıkan özellikleridir. Zorluklarla karşılaştığımızda bu örnek bize güç verebilir.

Bir Ayet Tanıyorum: Ayet el-Kürsi ve Anlamı

Ayet el-Kürsi, Bakara suresinin 255. ayetidir ve adını içinde geçen "kürsi" kelimesinden alır. Bu ayette Allah'ın eşsiz sıfatları, gücü ve güzel isimleri anlatılır. Hz. Muhammed (s.a.v.) bu ayeti okumayı tavsiye etmiş ve "Bir farz namazın ardından Ayet el-Kürsi'yi okuyan kimse, sonraki namaza kadar Allah'ın himayesi altındadır" buyurmuştur.

Ayet el-Kürsi'de Allah'ın el-Hayy (diri, varlığı devamlı olan), el-Kayyum (kendi kendine yeterli, yaratıklarını koruyup gözeten), el-Aliyy (izzet ve şeref bakımından en yüce) ve el-Azîm (zatının ve sıfatlarının mahiyeti anlaşılamayacak kadar ulu) gibi güzel isimleri geçmektedir.

Ayetin anlamı şöyledir: "Allah, kendisinden başka hiçbir ilâh olmayandır. Diridir, kayyumdur. O'nu ne bir uyuklama tutabilir, ne de bir uyku. Göklerdeki her şey, yerdeki her şey O'nundur. İzni olmaksızın O'nun katında şefaatte bulunacak kimdir? O, kullarının yaptıklarını ve yapacaklarını bilir. Onlar O'nun ilminden, kendisinin dilediği kadarından başka bir şey kavrayamazlar. O'nun kürsüsü, bütün gökleri ve yeri kuşatmıştır. Gökleri ve yeri koruyup gözetmek O'na güç gelmez. O, yücedir, büyüktür."

Bilgi Kutusu: Ayet el-Kürsi, tevhit inancını (Allah'ın birliği) en güzel şekilde ifade eden ayetlerden biridir. Günlük hayatta sıkça okunması tavsiye edilir.