Kader ve Kaza İnancı

Kader, Allah'ın sınırsız ilmi ve kudreti ile evrendeki her şeyi planlamasıdır. Kaza ise takdir edilen her şeyin Allah tarafından yaratılmasıdır. Bu ikisi, Allah'ın ilim, irade, kudret ve yaratma sıfatlarıyla doğrudan ilişkilidir.

Evrendeki yasalar üç ana grupta incelenebilir: Fiziksel yasalar madde ve enerjinin oluşumu, hareketi gibi konuları içerir. Yerçekimi ve gece-gündüz oluşumu buna örnektir. Biyolojik yasalar canlıların doğması, gelişmesi ve üremesiyle ilgilidir. Fotosentez ve hücre bölünmesi gibi süreçleri kapsar. Toplumsal yasalar ise insanların uyması gereken sosyolojik kurallardır.

İnsanın özgür iradesi (cüz-i irade) ve Allah'ın sınırsız iradesi (külli irade) bu sistemde birlikte çalışır. İnsan, kendisine verilen akıl ile doğru ve yanlışı ayırt eder, sınırlı iradesiyle tercihlerini yapar. Kalp atışı gibi olaylar külli iradeyle gerçekleşirken, din seçimi gibi kararlar cüz-i irade kapsamındadır.

Bilgi Kutusu: Allah'ın evrendeki düzeni sağlamak için koyduğu yasalara "sünnetullah" veya "âdetullah" denir. Bu yasalar, evrenin işleyişini düzenleyen ilahi kurallardır.

Kaderle İlgili Kavramlar

Tevekkül, kişinin gereken sorumlulukları yerine getirdikten sonra işlerin sonucunu Allah'a bırakmasıdır. Örneğin bir öğrencinin gerekli çalışmaları yaptıktan sonra sınav sonucu için Allah'a güvenmesidir. Tevekkül, tembellik değil, çaba gösterdikten sonra Allah'a dayanmaktır.

Ömür ve ecel kavramları kaderle yakından ilişkilidir. Ömür, canlıların doğumundan ölümüne kadar geçen süreyi ifade ederken ecel, Allah'ın takdir ettiği ömrün bittiği andır. "Nerede olursanız olun, sağlam kalelerde bulunsanız bile ölüm size ulaşacaktır" ayeti bunu açıklar.

Rızık Allah'ın canlılara verdiği maddi ve manevi tüm nimetlerdir. Allah'ın Rezzak ismi, "mahlukatına her türlü rızkı bol bol ihsan eden" anlamına gelir. Rızka ulaşmak için çalışmak gerekir, çünkü "İnsan için ancak çalıştığı vardır" buyrulmuştur.

Sağlık ve hastalık da kaderle ilgili kavramlardır. Kişi, helal gıdalar tüketip sağlıklı beslenmeli, ancak hastalandığında da tedavi olmalıdır. Hz. Peygamber "Tedavi olunuz. Çünkü Allah şifasını vermediği hiçbir hastalık yaratmamıştır" buyurmuştur.

Önemli Not: Başarı ve başarısızlık da kaderle ilgilidir. İnsan aklı ve iradesiyle tercihler yapar, sonucunda başarılı veya başarısız olur. Allah takva sahiplerini başarıya ulaştırır.

Bir Peygamber Tanıyorum: Hz. Musa (a.s.)

Hz. Musa'nın hayatı mucizelerle doludur. Firavun'un erkek çocukları öldürttüğü dönemde doğan Musa'yı annesi, Allah'ın ilhamıyla bir sandığa koyarak Nil Nehri'ne bırakmıştır. Sandık Firavun'un sarayına ulaşmış ve ironik şekilde Firavun'un sarayında, kendi annesinin sütüyle büyümüştür.

Yetişkin olduğunda bir kavgayı ayırmaya çalışırken istemeden bir Mısırlının ölümüne sebep olan Hz. Musa, Medyen şehrine kaçmıştır. Orada Hz. Şuayb'ın kızlarına yardım etmiş, on yıl çobanlık yapmış ve onlardan biriyle evlenmiştir. Mısır'a dönerken Tur Dağı'nda peygamberlik görevi verilmiş, kardeşi Harun da yardımcı peygamber olmuştur.

Hz. Musa Kelimullah (Allah'ın konuştuğu kişi) olarak anılır. Ona verilen en büyük mucizeler, asasının yılana dönüşmesi ve elinin bembeyaz parlamasıdır. Firavun'un sihirbazlarıyla yarışmış, sihirbazlar onun mucizesini görünce iman etmişlerdir. Hz. Musa, inananlarla birlikte Kızıldeniz'i asasıyla ikiye ayırarak geçmiş, Firavun ve askerleri boğularak can vermişlerdir.

Dikkat: Hz. Musa, inkarcılara karşı verdiği mücadele ve sabrıyla tanınan ülü'l-azm peygamberlerden biridir. Tevrat ona verilmiş, Tur Dağı'nda Allah ile konuşmuştur.

Bir Ayet Tanıyorum: Ayet el-Kürsi ve Anlamı

Ayet el-Kürsi, Bakara suresinin 255. ayetidir ve adını içerisinde geçen "kürsi" sözcüğünden alır. Bu ayette tevhit inancı açıklanır ve Allah'ın eşsiz sıfatları, gücü ve güzel isimleri anlatılır.

Hz. Peygamber, "Bir farz namazın ardından Ayet el-Kürsi'yi okuyan kimse, sonraki namaza kadar Allah'ın himayesi altındadır" buyurarak bu ayetin önemini vurgulamıştır. Ayetin anlamı şöyledir: "Allah, kendisinden başka hiçbir ilâh olmayandır. Diridir, kayyumdur. O'nu ne bir uyuklama tutabilir, ne de bir uyku. Göklerdeki her şey, yerdeki her şey O'nundur..."

Ayette Allah'ın bazı güzel isimleri geçer: Allah (kainatı yaratan ve idare eden en yüce varlık), el-Hayy (varlığı devamlı olan, ölmeyen diri), el-Kayyum (varlığı kendinden, kendi kendine yeterli olan), el-Aliyy (izzet ve şeref bakımından en yüce olan) ve el-Azîm (zatının ve sıfatlarının mahiyeti anlaşılamayacak kadar ulu olan).

İpucu: Ayet el-Kürsi'de Allah'ın her şeyi bildiği, her şeye gücünün yettiği ve gökleri ve yeri korumasının O'na güç gelmediği özellikle vurgulanır. Bu ayet, Kur'an'ın en faziletli ayetlerinden biri olarak kabul edilir.