Kader İnancıyla İlgili Temel Kavramlar

İslam'da kaza, Allah tarafından takdir edilen olayların zamanı geldiğinde gerçekleşmesidir. Birçok öğrenci bu kavramı farklı şeylerle karıştırır, ama aslında anlam oldukça açıktır.

İrade kavramı ise kader konusunda çok önemlidir. Şûra suresinin 30. ayetinde, "Başınıza gelen herhangi bir musibet, kendi ellerinizle işledikleriniz yüzündendir..." denmektedir. Bu ayet insanın sahip olduğu iradeye işaret eder. Yani başımıza gelen olaylarda kendi tercihlerimizin ve davranışlarımızın etkisi vardır.

İnsan özgür iradesiyle tercih yapabilir, seçimlerini yapabilir. Kamer suresi 49. ayeti "Hiç şüphesiz, Biz her şeyi kader ile yarattık" derken, İsra suresi 107. ayeti "Ey Rasulüm sen de ki: İster inansınlar isterlerse inanmasınlar" diyerek insanın seçim yapabilme özgürlüğünü vurgulamaktadır.

Dikkat! Kader, bir kısıtlama değil, Allah'ın her şeyi belli bir ölçü, düzen ve uyum içinde programlaması ve takdir etmesidir.

İnsan İradesi ve Kader

İnsanın cüzi iradesi, kader konusunda çok önemli bir kavramdır. Bakara suresinin 286. ayeti "Allah, hiç kimseye gücünün üstünde bir şey yüklemez. Herkesin kazandığı iyilik kendi yararına, kötülük de kendi zararınadır" diyerek bu iradeyi ve sorumluluğu açıklıyor.

İnsanın doğum yeri, kardeşi ve cinsiyeti gibi şeyleri seçme imkanı yoktur. Bunlar insanın iradesinin dışındadır. Fakat mesleğini seçmek gibi konular insanın kendi iradesiyle ilgilidir.

Kur'an'da yer alan "Hiç kimse başkasının günah yükünü taşımaz..." ayeti de insanın kendi davranışlarından sorumlu olduğunu gösterir. Herkes kendi yaptıklarından sorumludur, başkasının günahını yüklenmez.

İnsan süresi 3. ayetinde "Şüphesiz biz ona doğru yolu gösterdik. İster şükredici olsun ister nankör" denilerek insanın davranışlarında özgür olduğu vurgulanmıştır.

Not: İnsanın özgür iradesi vardır, ama bu sınırsız değildir. İnsan kendi seçimlerinden sorumludur ve bu seçimlerinin sonuçlarıyla karşılaşacaktır.

İnsan İradesi ve Kader - 2

İnsan kendi iradesini kullanarak bazı şeyleri seçip değiştirebilir. Örneğin, arkadaşlarını seçmek insanın kendi elindedir. Ancak doğum zamanı, anne-babası ve ölüm zamanı gibi konular insanın iradesinin dışındadır.

Kur'an'da bazı ayetler evrendeki düzeni ve değişmez yasaları anlatırken, bazı ayetler de insanın özgür iradesini ve seçimlerini vurgular. Örneğin İsra suresi 15. ayette "Kim doğru yolu seçerse bunu ancak kendi iyiliği için seçmiş olur. Kim de doğruluktan saparsa kendi zararına sapmış olur..." denilmiştir.

İnsan düşünce, söz ve davranışlarında özgür bir varlıktır. İnsan bu özgür irade ve akıl sayesinde iyiyi kötüye, doğruyu yanlışa tercih eder. Özgür iradesiyle seçim yapabilen insan, bundan dolayı yaptıklarından sorumlu tutulmuştur.

Unutma: İnsan düşünebilen ve karar verebilen bir varlık olarak kendi tercihleriyle hayatını şekillendirir. İyi tercihlerinin karşılığında sevap kazanır ve yaptıklarından sorumludur.

Kaderle İlgili Kavramlar: Ecel ve Ömür

Ecel hayatın sona erdiği, ömrün bittiği zamandır. Ömür ise canlıların sahip olduğu doğumundan ölümüne kadar geçen yaşam süresidir. Bu iki kavram birbiriyle yakından ilişkilidir.

Yeryüzündeki her canlı doğar, büyür, yaşar ve ölür. Bu Allah'ın canlılar için belirlediği değişmez bir kanundur. En'am suresi 2. ayette Yüce Allah şöyle buyurmuştur: "O (Allah) sizi bir çamurdan yaratan, sonra size bir ecel tayin edendir..."

Rahman suresi 26. ayette "Yeryüzünde bulunan her canlı yok olacaktır" denilerek canlıların sonlu olduğu vurgulanmıştır. Ankebût suresi 57. ayette ise "Her can, ölümü tadacaktır. Sonunda bize döndürüleceksiniz" buyrularak bu gerçek tekrarlanmıştır.

Dünya hayatının sonu olduğu gibi, evrenin de bir sonu vardır. Buna kıyamet denir. Mülk suresi 2. ayette "O hanginizin daha güzel iş ortaya koyacağını denemek için ölümü ve hayatı yarattı" denilerek dünya hayatının bir sınav olduğu belirtilmiştir.

Unutma: Dünyada önemli olan çok uzun yaşamak değil, kendisine verilen ömür süresini Allah'ın istediği gibi en güzel şekilde değerlendirmektir.

Kaderle İlgili Kavramlar: Rızık, Sağlık ve Hastalık

Rızık, canlıların ihtiyaç duyduğu ve yararlandığı, Allah tarafından sağlanan, yaşamak için gerekli her türlü nimeti ifade eder. Allah yarattığı her canlının rızkını da yaratmıştır.

Rızık elde etmek için sadece dua etmek yeterli değildir. İnsan rızkını elde etmesi için çalışmalı ve gayret göstermelidir. Hadislerde "Sizden herhangi birinizin sırtına bir bağ odun yüklenip satması, dilenmesinden hayırlıdır" ve "Çalışmadan geçinenler bizden değildir" denmiştir.

Sağlık ve hastalık da kaderle ilgili kavramlardır. Hastalıklar; sağlıklı ve yeterli beslenmemek, temizliğe önem vermemek ve sağlıkla ilgili önlemlere uymamaktan kaynaklanabilir. İslam temizliğe önem verir ve Müddessir suresi 4. ayette "Giysilerini temiz tut" buyrulmuştur.

Hastalıklara karşı tedbir almak ve tedavi olmak doğrudur. Çünkü Yüce Allah hastalıkların çaresini de yaratmıştır. Bu yüzden hasta olduğumuzda doktora gitmeli ve tedavi olmalıyız.

Önemli: Rızkımızı elde etmek için çalışmalı, gayret göstermeli, sonrasında da Allah'tan yardım beklemeliyiz. "Kuldan hareket, Mevla'dan bereket" sözü bunu çok güzel ifade eder.

Kaderle İlgili Kavramlar: Tevekkül, Başarı ve Başarısızlık - 1

Tevekkül, güvenmek anlamına gelir. Elimizden geleni yaptıktan sonra Allah'a güvenmektir. Bir öğrencinin derse çalışmadan "Ben Allah'ın yardımına güveniyorum" demesi doğru bir tevekkül değildir, çünkü insan irade sahibi bir varlıktır ve sorumluluklarını yerine getirmelidir.

Talak suresi 2-3. ayetlerde "Kim Allah'ın yasaklarından sakınırsa Allah ona bir çıkış yolu yaratır ve onu ummadığı yerden rızıklandırır. Kim Allah'a dayanırsa o, ona yeter" buyurularak Allah'a güvenmenin ve günahlardan kaçınmanın önemi vurgulanmaktadır.

Beyaz Kirpi hikayesinde olduğu gibi, başarı için büyük gayret göstermek ve mücadele etmek gerekir. "Kuldan hareket, Mevla'dan bereket" sözü de bu gerçeği ifade eder.

Serdar dedenin "Tarlamı sürdüm, tohumumu ektim, sulamamı yaptım. Gerisini Allah'a bıraktım" sözü tevekkülün güzel bir örneğidir. Çünkü önce elinden gelen gayreti göstermiş, sonra Allah'a güvenmiştir.

Dikkat: Hz. Muhammed "Deveni iyi bağla da öyle tevekkül et" buyurarak, tevekkülde sorumluluğu şart koşmuştur. Tevekkül tembellik yapmak değildir!

Kaderle İlgili Kavramlar: Tevekkül, Başarı ve Başarısızlık - 2

Tevekkül, insanın bir iş için elinden gelen gayreti gösterdikten sonra, bu işin sonucunun hakkında hayırlı olması için Yüce Allah'a dua etmesi ve O'na güvenmesidir.

Yüce Allah, insanın bir şey elde etmesini kendi çalışma ve gayretine bağlamıştır. Necm suresi 39. ayette "İnsan için ancak çalıştığının karşılığı vardır" buyrulmuştur. Bu ayet bize başarının çalışmadan kendiliğinden gelen bir şey olmadığını gösterir.

Talak suresi 2-3. ayetlerde "Kim Allah'a güvenirse Allah ona yeter" buyrularak tevekkülün önemi vurgulanmıştır. Furkan suresi 58. ayet ve Al-i İmran suresi 159. ayetlerde de benzer şekilde Allah'a güvenip dayanmanın önemi anlatılmıştır.

Hz. Muhammed yaşadığı birçok olayda Allah'a gerektiği gibi tevekkül etmiştir. Örneğin, Hendek Savaşı'nda Selman-ı Farisi'nin teklifi üzerine, Medine'nin etrafına hendek kazdırmıştır. Önce gereken tedbirleri almış, sonra Allah'a güvenmiştir.

Önemli: Başarı için önce gerekli çabayı göstermeli, sonra sonucun hayırlı olması için Allah'a dua edip güvenmeliyiz. Bu gerçek tevekkülün özüdür.