8. Sınıf Din Kültürü: Kader ve Kaza Çalışma Kağıdı

Kader İnancı ve Evrendeki Yasalar

Kader, Allah'ın sınırsız ilmi, iradesi ve kudreti ile evrendeki her şeyi planlamasıdır. Kaza ise bu planın Allah tarafından yaratılması ve gerçekleşmesidir. Örneğin, yerçekimi kanununun var olması kader, yüksekten bırakılan bir cismin yere düşmesi kazadır.

Allah evrendeki düzeni sağlamak için üç tür yasa koymuştur. Fiziksel yasalar maddenin oluşumu ve değişimiyle ilgilidir. Yerçekimi, gece-gündüz oluşumu gibi olaylar bu yasalara bağlıdır. Biyolojik yasalar canlıların doğması, gelişmesi ve üremesiyle ilgilidir. Fotosentez ve hücre bölünmesi bunlara örnektir. Toplumsal yasalar ise insanların huzurlu yaşaması için gerekli olan sevgi, kardeşlik ve adalet ilkelerini içerir.

Kur'an-ı Kerim'de bu yasalarla ilgili birçok ayet vardır. Fiziksel yasalar için "Güneş ve ay bir hesaba göre hareket etmektedir" (Rahmân suresi, 5. ayet), biyolojik yasalar için "Allah, sizi önce topraktan, sonra da az bir sudan yarattı" (Fâtır suresi, 11. ayet) gibi ayetler örnek verilebilir.

İpucu: Evrendeki bu yasalara "sünnetullah" veya "âdetullah" denir. Bu yasaları anladığımızda, Allah'ın mükemmel düzenini daha iyi kavrayabiliriz.

İnsan iradesi ve kader konusu da çok önemlidir. Cüz-i irade insana verilen sınırlı özgürlüktür, külli irade ise Allah'ın sınırsız iradesidir. İnsan aklı ile doğruyu yanlışı ayırt eder ve sınırlı iradesiyle tercihte bulunur. Bu seçimler özgürce yapıldığında insan sorumlu tutulur.

Kaderle İlgili Önemli Kavramlar

İnsan iradesi iki kısma ayrılır. Cüz-i irade insanın kontrolünde olan yazı yazmak, oturmak, din seçimi yapmak gibi eylemlerdir. Külli irade ise kalbimizin çalışması, nefes alıp vermemiz, rengimiz ve cinsiyetimiz gibi irademiz dışındaki olaylardır.

Ömür ve ecel kavramları hayatımızın sınırlarını belirler. Ömür, doğumdan ölüme kadar geçen süre; ecel ise bu sürenin sona erdiği andır. Kur'an'da "Nerede olursanız olun, ölüm size ulaşacaktır" (Nisâ suresi, 78. ayet) buyurulur.

Emek ve rızık birbiriyle yakından ilişkilidir. Rızık, Allah'ın canlılara verdiği maddi ve manevi nimetlerdir. Rızkımıza kavuşmak için çaba harcamamız gerekir. "Yeryüzünde hiçbir canlı yoktur ki, rızkı Allah'a ait olmasın" (Hûd suresi, 6. ayet) ayeti bunu açıkça belirtir.

Dikkat: Tevekkül, tembellik değildir! Önce tüm sorumluluklarımızı yerine getirmeli, sonra sonucu Allah'a bırakmalıyız.

Tevekkül, üzerimize düşen sorumlulukları yerine getirdikten sonra işin sonucunu Allah'a bırakmaktır. Bir öğrencinin sınavlara çalıştıktan sonra sonucu Allah'a havale etmesi buna örnektir.

Başarı ve başarısızlık insanın kendi tercihlerine bağlıdır. Akıl ve özgür irade ile yapılan seçimler sonucunda başarı ya da başarısızlık ortaya çıkar.

Hastalık ve sağlık konusunda da dikkatli olmalıyız. Sağlıklı kalmak için helal gıdalar tüketmeli ve dengeli beslenmeliyiz. Hastalandığımızda ise tedavi yollarını aramalı, Hz. Peygamber'in "Tedavi olunuz. Çünkü yüce Allah şifasını vermediği hiç bir hastalık yaratmamıştır" hadisini hatırlamalıyız.

Bir Peygamber Tanıyorum: Hz. Musa (a.s.)

Hz. Musa'nın hayatı mücadelelerle doludur. Mısır'da Firavun'un erkek çocukları öldürme emri üzerine annesi onu bir sandığa koyarak Nil Nehri'ne bırakmak zorunda kaldı. İlahi bir plan sonucu Firavun'un karısı sandığı buldu ve çocuğu evlatlık edindi.

Küçük Musa hiçbir sütanneyi kabul etmeyince, ablası aracılığıyla kendi annesi onu emzirmeye başladı. Böylece Hz. Musa kendi annesinin yanında büyüdü. Büyüdüğünde bir kavgayı ayırırken yanlışlıkla bir Mısırlı'nın ölümüne sebep oldu ve Mısır'dan kaçmak zorunda kaldı.

Medyen şehrine giden Hz. Musa, Hz. Şuayb'ın kızlarının sürüsünü sulamasına yardım etti. Hz. Şuayb ona on yıl çobanlık yapması karşılığında kızlarından biriyle evlendirdi. Süre dolunca Mısır'a dönerken Tur Dağı'nda peygamberlik görevi aldı ve mucizelerle desteklendi.

İlginç bilgi: Hz. Musa'ya "Kelimullah" (Allah'ın kendisiyle konuştuğu kişi) denilir, çünkü Allah ile doğrudan konuşmuştur.

Hz. Musa, âsâsının yılana dönüşmesi ve elinin beyazlaması mucizesiyle Firavun'a karşı çıktı. Firavun'un sihirbazlarıyla yapılan yarışmada, Hz. Musa'nın âsâsı onların tüm yılanlarını yuttu. Sihirbazlar hemen iman ettiler, Firavun'un tehditlerine rağmen inançlarından vazgeçmediler.

Firavun'un zulmünden kaçan Hz. Musa ve inananlar Kızıldeniz'e geldiklerinde, âsâsıyla denizi ikiye ayırdı. Onlar geçtikten sonra Firavun ve askerleri boğuldu. Hz. Musa daha sonra Tur Dağı'nda Allah ile konuştu ve kendisine Tevrat verildi.

Hz. Musa dağdan döndüğünde, Samiri'nin altından buzağı heykeli yapıp halkı putperestliğe sürüklediğini gördü. Putu parçalayan Hz. Musa, kardeşi Hz. Harun'a kızsa da, onun engellemeye çalıştığını ama başarılı olamadığını öğrendi. Hz. Musa ölünceye kadar halkını doğru yola iletmek için çabaladı ve bu sabrı ile ülü'l-azm peygamberlerden biri oldu.

Ayet El-Kürsi ve Anlamı

Ayet el-Kürsi, Bakara suresinin 255. ayetidir ve adını içinde geçen "kürsi" kelimesinden alır. Bu ayet, Allah'ın eşsiz sıfatlarını, gücünü ve güzel isimlerini anlatır. Peygamberimiz bu ayetin okunmasını tavsiye etmiş ve "Bir farz namazın ardından Ayet el-Kürsi'yi okuyan kimse, sonraki namaza kadar Allah'ın himayesi altındadır" buyurmuştur.

Ayet el-Kürsi'nin anlamı şöyledir:

"Allah, kendisinden başka hiçbir ilâh olmayandır. Diridir, kayyumdur. O'nu ne bir uyuklama tutabilir, ne de bir uyku. Göklerdeki her şey, yerdeki her şey O'nundur. İzni olmaksızın O'nun katında şefaatte bulunacak kimdir? O, kulların önlerindekileri ve arkalarındakileri (yaptıklarını ve yapacaklarını) bilir. Onlar O'nun ilminden, kendisinin dilediği kadarından başka bir şey kavrayamazlar. O'nun kürsüsü, bütün gökleri ve yeri kaplayıp kuşatmıştır. Gökleri ve yeri koruyup gözetmek O'na güç gelmez. O, yücedir, büyüktür."

Önemli not: Ayet el-Kürsi'yi düzenli okumak, hem manevi koruma sağlar hem de Allah'ın yüceliğini hatırlatır.

Ayet el-Kürsi'de geçen Allah'ın bazı güzel isimleri ve anlamları:

• Allah: Kâinatı yaratan ve idare eden en yüce varlık, bütün övgülere layık olan.
• el-Hayy: Varlığı devamlı olan, hayat sahibi, ölmeyen diri.
• el-Kayyum: Varlığı kendinden olan, kendi kendine yeterli, yarattıklarına hâkim ve onları koruyan.
• el-Aliyy: İzzet, şeref ve hükümranlık bakımından en yüce, aşkın olan.
• el-Azîm: Zatının ve sıfatlarının mahiyeti anlaşılamayacak kadar ulu olan.

Bu güzel isimler, Allah'ın benzersiz ve eşsiz niteliklerini anlamamıza yardımcı olur ve O'na olan imanımızı güçlendirir.