8. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Dersi 1. Ünite Özeti: Kader ve Kaza İnancı

Kader ve Kaza İnancı

Kader, Allah'ın sınırsız ilmi ve iradesiyle evrendeki her şeyi planlamasıdır. Kaza ise bu planların Allah tarafından gerçekleştirilmesidir. Örneğin yerçekimi kanunu kaderdir, yüksekten bırakılan bir cismin yere düşmesi ise kazadır.

Allah, evrende düzeni sağlamak için üç tür yasa koymuştur. Fiziksel yasalar madde ve enerjinin yapısıyla ilgilidir (yerçekimi, gece-gündüz oluşumu gibi). Biyolojik yasalar canlıların doğması ve gelişmesiyle ilgilidir (fotosentez, hücre bölünmesi gibi). Toplumsal yasalar ise insanların uyum içinde yaşaması için gereken kurallardır (sevgi, kardeşlik, adalet gibi).

Kur'an-ı Kerim'de bu yasalarla ilgili birçok ayet vardır. Fiziksel yasalar için: "Güneş ve ay bir hesaba göre hareket etmektedir." (Rahmân suresi, 5. ayet). Biyolojik yasalar için: "O, gökten su indirendir. İşte biz onunla her türlü bitkiyi çıkarıp onlardan yeşillik meydana getiririz..." (En'âm suresi, 99. ayet)

Biliyor musun? Allah'ın evrendeki uyumu sağlamak için koyduğu yasalara "sünnetullah" veya "âdetullah" denir.

İnsan İradesi ve Kader

İnsan hem cüz-i irade (sınırlı özgürlük) hem de sorumluluk sahibidir. Bize verilen bu sınırlı iradenin yanında Allah'ın külli iradesi (mutlak ve sınırsız irade) vardır. İnsan aklıyla doğruyu ve yanlışı ayırt eder, iradesiyle de seçimler yapar.

Cüz-i irade kapsamındaki eylemlerimiz bizim tercihimize bağlıdır. Yazı yazmak, oturup kalkmak, din seçimi yapmak veya iyi-kötü davranışlarda bulunmak gibi. Külli irade kapsamındakiler ise bizim seçimimiz dışındadır: Kalbimizin çalışması, nefes alıp vermemiz, evrenin işleyişi, rengimiz, ırkımız gibi.

Kaderle ilgili kavramlar hayatımızı doğrudan etkiler. Ömür ve ecel: Doğumdan ölüme kadar geçen süre ömür, bu sürenin bittiği an eceldir. Emek ve rızık: Allah'ın canlılara verdiği maddi-manevi tüm nimetler rızıktır ve bunlara ulaşmak için çalışmak gerekir.

Tevekkül, sorumluluklarımızı yerine getirdikten sonra sonucu Allah'a bırakmaktır - tembellik değildir! Başarı ve başarısızlık kendi seçimlerimizin sonucudur. Hastalık ve sağlık konusunda da hem tedbir almalı hem de Allah'a güvenmeliyiz.

Unutma! "Ey insanlar tedavi olunuz. Çünkü yüce Allah şifasını vermediği hiçbir hastalık yaratmamıştır." (Hadis-i Şerif)

Hz. Musa'yı Tanıyorum

Hz. Musa'nın hayatı olağanüstü olaylarla doludur. Mısır'da Firavun'un erkek çocukları öldürtme emri üzerine annesi onu bir sandık içinde Nil Nehri'ne bırakır. Firavun'un karısı sandığı bulup onu evlat edinir. İlginçtir ki, Hz. Musa'nın kendi annesi saraya çağrılıp farkında olmadan ona sütannelik yapar.

Büyüdüğünde bir kavgayı ayırırken istemeden bir Mısırlının ölümüne sebep olan Hz. Musa, Medyen'e kaçar. Orada Hz. Şuayb'ın yanında çalışır ve kızıyla evlenir. Mısır'a dönerken Tur Dağı'nda peygamberlik görevi verilir ve kardeşi Hz. Harun da ona yardımcı olarak atanır.

Hz. Musa, âsâsının yılana dönüşmesi ve elinin beyazlaması mucizeleriyle Firavun'a gider. Firavun'un sihirbazlarıyla yarışır ve galip gelir. Sihirbazlar gerçeği görüp iman ederler. Firavun'un zulmünden kaçarken Kızıldeniz'i âsâsıyla ikiye ayırır ve kavmiyle beraber karşıya geçer, ama Firavun ve askerleri boğulur.

Allah ile konuştuğu için Hz. Musa'ya Kelimullah denilir. Tur Dağı'ndan Tevrat ile döndüğünde, kavminin bazılarının buzağı heykeline taptığını görür. Buna çok üzülür ve öfkelenir, ancak yılmadan halkını doğru yola davet etmeye devam eder.

İlginç bilgi: Hz. Musa, inkârcılara karşı mücadelesi ve sabrı ile tanınan ülü'l-azm (büyük azim sahibi) peygamberlerden biridir.

Ayet el-Kürsi ve Anlamı

Ayet el-Kürsi, Bakara suresinin 255. ayetidir ve adını içinde geçen "kürsi" kelimesinden alır. Bu önemli ayette Allah'ın eşsiz sıfatları, gücü ve güzel isimleri anlatılır. Hz. Muhammed (s.a.v.) bu ayeti okumayı tavsiye etmiştir: "Bir farz namazın ardından Ayet el-Kürsi'yi okuyan kimse, sonraki namaza kadar Allah'ın himayesi altındadır."

Ayetin anlamı şöyledir: "Allah, kendisinden başka hiçbir ilâh olmayandır. Diridir, kayyumdur. O'nu ne bir uyuklama tutabilir, ne de bir uyku. Göklerdeki her şey, yerdeki her şey O'nundur. İzni olmaksızın O'nun katında şefaatte bulunacak kimdir? O, kulların önlerindekileri ve arkalarındakileri bilir. Onlar O'nun ilminden, kendisinin dilediği kadarından başka bir şey kavrayamazlar. O'nun kürsüsü, bütün gökleri ve yeri kaplayıp kuşatmıştır. Gökleri ve yeri koruyup gözetmek O'na güç gelmez. O, yücedir, büyüktür."

Ayet el-Kürsi'de Allah'ın birçok güzel ismi (esmâ-i hüsnâ) geçer: Allah (Tek ilah), el-Hayy (Diri, canlı olan), el-Kayyum (Kendi kendine yeten), el-Aliyy (Yüce olan) ve el-Azîm (Büyük, ulu olan).

Pratik bilgi: Ayet el-Kürsi'yi her gün okumak, Müslümanlar için manevi koruma ve huzur kaynağıdır.