Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Konu Anlatımı

LGS (Liselere Geçiş Sistemi) sınavında karşımıza çıkabilecek Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersi konuları hakkında bu notlar bize yol gösterecek. Çeşitli yayınevlerinden derlenen bu konu anlatımları sayesinde sınava hazırlık sürecimizi daha verimli hale getirebiliriz.

İşleyen Zeka, Son Viraj ve Beyin Takımı yayınları tarafından hazırlanan bu çalışma notları, sınavda sorulabilecek konuları anlamamıza yardımcı olacak.

Unutma! Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersinde konu anlatımlarını iyi anlamak, soruları doğru çözmek için oldukça önemli.

Kader İnancı

8. sınıf Din Kültürü dersinin ilk ünitesi olan Kader İnancı, İslam dininin inanç esaslarından biridir. Bu ünite, kader ve kazanın ne olduğunu, insanın iradesinin kaderdeki rolünü ve kaderle ilgili temel kavramları içerir.

Allah'ın her şeyi bir ölçü ve düzen içinde yaratması, evrendeki sistemi nasıl kurduğu ve insanın bu sistem içindeki konumu gibi konular bu ünitede işlenmektedir.

Bu ünitede öğreneceğimiz konular, hayatı anlamlandırmamıza ve olaylara bakış açımızı geliştirmemize yardımcı olacak.

Unutma! Kader konusu LGS'de sıkça soru sorulan konulardan biridir, bu yüzden iyi çalışmalısın!

Kader ve Kaza İnancı

Evrendeki her şey belirli bir düzen ve ölçü içinde hareket eder. Allah, evrende bulunan her varlığı bir ölçüyle yaratmıştır. Bu ölçülü yaratılış, varlıkların uyumlu bir sistem oluşturmasını sağlar.

Kader, Allah'ın her şeyi belli bir ölçü, düzen ve uyum içinde programlamasıdır. Kaza ise, Allah'ın programladığı şeylerin yeri ve zamanı gelince gerçekleşmesidir. Allah, evrendeki bu düzeni birtakım yasalarla $sünnetullah/âdetullah$ sağlamıştır.

Evrendeki yasalar üç türlüdür:

• Fiziksel yasalar: Madde ve enerjiyle ilgili yasalardır. Güneş'in, Ay'ın hareketleri, mevsimlerin oluşumu, yağmurun yağışı gibi.
• Biyolojik yasalar: Canlıların yapısı, beslenmesi ve korunmasıyla ilgili yasalardır. Her canlı türünün kendi yaşadığı ortama uygun yaratılması buna örnektir.
• Toplumsal yasalar: Toplumsal olaylar arasındaki neden-sonuç ilişkisini gösteren yasalardır. Haksızlık olan toplumlarda huzur ortamının olmaması gibi.

İnsanın İradesi ve Kader

Akıl, doğru ile yanlışı ayırt edebilme kabiliyetidir. İrade ise, insanın en az iki seçenekten birini tercih etme gücüdür. İnsanda var olan sınırlı iradeye cüzi irade denir.

Allah'ın sonsuz ve sınırsız iradesine ise külli irade denir. İnsanın anne ve babası, doğum ve ölüm tarihi, ırkı ve cinsiyeti gibi özellikleri külli irade alanındadır, yani bunları insan belirleyemez.

İnsan başıboş yaratılmamıştır. Allah, nelerin iyi ya da kötü olduğunu peygamberler ve ilahi kitaplar aracılığıyla göstermiştir. Ancak iyi ya da kötüyü seçme tercihini insana bırakmıştır.

İyi düşün! İnsan kader karşısında çaresiz değildir. İnsanın sorumluluğu, iyiyi seçmek ve sebeplere sarılmaktır.

Kader ve Kaza İnancı

Kader, kelime olarak bir şeye gücü yetmek, biçimlendirmek, planlamak anlamına gelir. Allah'ın sonsuz ilmiyle her şeyi bilmesi ve bir ölçüyle programlamasıdır.

Kaza ise, hükmetmek, emretmek, gerçekleştirmek anlamına gelir. Allah'ın ezelde programladığı şeylerin zamanı gelince gerçekleşmesidir.

Örneğin, suyun kaldırma kuvveti kadere örnek olurken, gemilerin batmadan suda yüzmesi kazaya örnektir.

Allah her şeyi bir ölçü ve düzen içinde yaratmıştır. Dünyanın güneşin etrafında dönmesiyle mevsimler, kendi ekseni etrafında dönmesiyle gece ve gündüz oluşur.

Allah, evrendeki düzeni şu yasalarla sağlar:

Unutma! Evrendeki düzen rastgele değil, Allah'ın koyduğu yasalar çerçevesinde gerçekleşir. Bu yasalara "sünnetullah" veya "adetullah" denir.

İnsanın İradesi ve Kader

İnsanın Allah'tan gelen iki önemli özelliği vardır: Akıl ve irade. Akıl, iyiyi kötüden ayırt etme yeteneğidir. İrade ise, karar verme gücüdür.

İnsan aklı ve iradesi sayesinde doğruyu yanlıştan ayırabilir. Bu nedenle, yaptığı her tercihten sorumludur.

Allah insanın kaderini planlarken iki alan belirlemiştir:

• Külli irade: Allah'ın iradesidir, kaderdeki zorunlu alanı ifade eder. İnsanın doğum yeri, anne-babası, cinsiyeti gibi seçemediği şeyler.
• Cüzi irade: İnsanın iradesidir, kaderdeki seçime dayalı alanı ifade eder. İnsan, bu alanda özgür iradesiyle seçim yapabilir.

İslam'a göre insan, cüzi iradesiyle yaptığı tercihlerden sorumludur. Kur'an'da şöyle buyrulur: "Kim doğru yolu seçerse bunu ancak kendi iyiliği için seçmiş olur, kim de doğruluktan saparsa kendi zararına sapmış olur." (İsra suresi, 15. ayet)

Dikkat! Kaderimizi bahane ederek sorumluluktan kaçamayız. Örneğin, dere yatağına ev yapıp sel olunca "kaderim böyleymiş" demek doğru değildir.

Kaderle İlgili Kavramlar

Kaderle ilişkili önemli kavramları bilmek, kader inancını doğru anlamak için gereklidir:

Ömür ve Ecel: Ömür, Allah'ın tüm canlılar için belirlediği yaşam süresidir. Ecel ise, bu sürenin sona ermesidir. Her canlı sonludur, sadece Allah sonsuzdur.

Rızık ve Emek: Rızık, canlıların geçimi için Allah'ın verdiği her türlü nimettir. Emek ise, insanların faydalı olmak için gösterdiği çabadır. İnsan, rızkını elde etmek için çalışmalı ve gayret etmelidir.

Tevekkül: Allah'a dayanmak, güvenmek ve ona sığınmak demektir. İnsan, bir iş için elinden geleni yaptıktan sonra sonucunu Allah'a bırakır. Tevekkül, pasif bir bekleyiş değil, aktif bir güvendir.

Başarı ve Başarısızlık: İnsan bazen çalışıp başarılı olabilir, bazen de çalıştığı halde başarısız olabilir. Her ikisi de insan için bir imtihandır.

Sağlık: İnsan, Allah'ın verdiği bedenin emanet olduğunu bilmeli ve ona iyi bakmalıdır. Hasta olduğunda tedavi olmalı ve şifayı Allah'tan beklemelidir.

Bir Peygamber Tanıyorum: Hz. Musa (a.s.)

Hz. Musa, Kur'an'da adı en çok geçen peygamberlerdendir. Firavun'un sarayında yetişmiş, sonra Allah tarafından peygamber olarak seçilmiştir. Firavun'un tanrılık iddiasını geçersiz kılmıştır.

Hz. Musa iki büyük mucize göstermiştir: Asasını yere atınca yılana dönüşmesi ve elinin bembeyaz parlaması. Firavun ise inanmamakta direnmiş ve sonunda Allah tarafından helak edilmiştir.

Ayet el-Kürsi ve Anlamı

Ayet el-Kürsi, Bakara Suresinin 255. ayetidir. Bu ayette Allah'ın yüce sıfatları ve eşsiz kudretinden söz edilmektedir.

Bilgi! Ayet el-Kürsi'de Allah'ın birliği vurgulanır ve kâinattaki her şeyin O'nun bilgisi dahilinde olduğu belirtilir.

Kaderle İlgili Kavramlar

Kaderi doğru anlamak için bazı temel kavramları bilmek önemlidir:

Ömür ve Ecel: Ömür, her canlının yaşam süresidir. Ecel ise, bu sürenin sona ermesidir. Her canlı bir gün ömrünü tamamlayacak, sonsuz olan sadece Allah'tır. İnsanın ne zaman doğacağını ya da öleceğini sadece Allah bilir.

Rızık: Allah'ın, canlıların geçimlerini sürdürebilmeleri için verdiği her şeydir. Yeryüzündeki her canlının rızkını Allah verir, ancak insan rızkını elde etmek için çalışmalı ve gayret etmelidir. Rızkın helal yoldan kazanılması İslam'ın emridir.

Tevekkül: Bir iş için gereken her şeyi yaptıktan sonra sonucu Allah'a havale etmektir. Tevekkül pasif bir bekleyiş değil, aktif bir güven duygusudur. İslam'da tembellik ve çalışmamak hoş görülmemiştir.

Başarı ve Başarısızlık: İnsan hayatında karşılaşabileceği iki durumdur. Başarı için gayret etmek, çalışmak gerekir. Başarısız olduğunda ise pes etmemek, çalışmaya devam etmek önemlidir.

Sağlık ve Hastalık: Sağlık, Allah'ın en kıymetli nimetlerindendir. İnsan, sağlığını korumalı ve bedeninin Allah'ın emaneti olduğunu unutmamalıdır. Hastalandığında ise tedavi olmalı ve Allah'a tevekkül etmelidir.

Önemli! Hz. Muhammed (s.a.v.) hasta birine "Hekime gittin mi?" diye sormuş, hasta gitmediğini söyleyince "Önce hekime git" demiştir. Bu, hastalık durumunda tedavi olmamız gerektiğini gösterir.

Bir Peygamber Tanıyorum: Hz. Musa (a.s.) / Bir Ayet Tanıyorum: Ayet el-Kürsi ve Anlamı

Hz. Musa (a.s.)'ın hayatı, Kur'an'da geniş yer verilen konulardandır. Kendisine kitap verilen ve İsrailoğullarına peygamber olarak gönderilen Hz. Musa'yı tanımak önemlidir.

Hz. Musa:

• Mısır'da, Firavun'un sarayında yetişmiş, sonra peygamber olarak görevlendirilmiştir
• Firavun'un davetini kabul etmemiş, tanrılık iddiasını reddetmiştir
• Allah tarafından mucizelerle desteklenmiştir
• Kardeşi Hz. Harun, ona destek olmak için Allah tarafından yardımcı olarak gönderilmiştir
• Firavun inanmamakta direnmiş ve sonunda Allah tarafından helak edilmiştir

Ayet el-Kürsi:

• Bakara suresinin 255. ayetidir
• Allah'ın sonsuz kudretinden ve sıfatlarından bahseder
• Allah'ın birliği vurgulanır
• Kâinatta olmuş ya da olabilecek her şeyin O'nun ilmi ve bilgisi dâhilinde olduğu belirtilir

Unutma! Hz. Musa'ya gemiyi yapması emredilmemiştir. "Gemiyi yap" emri Hz. Nuh'a verilmiştir. Hz. Musa ve Hz. Harun birlikte Firavun'a giderek onu uyarmakla görevlendirilmiştir.

Zekât ve Sadaka

İslam dininin önemli ibadetlerinden biri olan zekât ve sadaka, paylaşma ve yardımlaşmanın somut örnekleridir. Zekât, zenginlerin mallarından fakirlere verilmesi gereken belirli bir paydır.

8. sınıf Din Kültürü dersinin ikinci ünitesi, zekât ve sadaka ibadetlerini, bunların bireysel ve toplumsal faydalarını ele alır.

Bu ünitede ayrıca Hz. Şuayb (a.s.)'ın hayatı ve Maûn suresi hakkında da bilgi edinilecektir. Hz. Şuayb'ın ticari ahlak konusundaki öğütleri ve Maûn suresinin yardımlaşma konusundaki mesajları günümüzde de büyük önem taşımaktadır.

Unutma! Zekât ve sadaka, sadece maddi yardım değil, toplumsal dayanışma ve kardeşliğin de temelidir.

İslam'ın Paylaşma ve Yardımlaşmaya Verdiği Önem

İslam dini, insanların yardımlaşma ve dayanışma içinde yaşamasını önemser. Yardımlaşmak hem Allah'ın emri hem de peygamberlerin örnek davranışıdır.

Toplumda herkesin imkânları aynı değildir. Bazıları zor şartlarda yaşarken bazıları daha iyi şartlara sahiptir. İslam dinine göre zenginler, ihtiyaç sahiplerine yardım etmelidir. Kur'an-ı Kerim'de: "Harcadığınız her şey, ana-baba, yakınlar, öksüzler, yoksullar ve yolda kalmış kişiler içindir" (Bakara suresi, 215. ayet) buyrulmaktadır.

Zekât ve Sadaka İbadeti

Zekât, dinen zengin olan Müslümanların yılda bir kez malının veya parasının belirli bir miktarını ihtiyaç sahiplerine vermesidir. Hicretin 2. yılında Medine'de farz kılınmıştır.

Zekât için gereken şartlar:

• Hür, akıllı, ergenlik çağına gelmiş olmak
• Nisap miktarı mala sahip olmak (dinî zenginlik ölçüsü)
• Malın üzerinden bir yıl geçmiş olması
• Borçlu olmamak

Zekât verilebilecek yerler Tevbe suresi 60. ayette belirtilmiştir: Fakirler, düşkünler, yolda kalmışlar, borçlular vb.

Sadaka ise kişinin Allah rızası için yaptığı maddi ve manevi her türlü iyiliktir. Sünnet bir ibadettir, belirli bir zamanı ve miktarı yoktur. Güler yüz göstermek bile sadaka sayılır.

Önemli! Zekât ve sadaka gibi ibadetler, cimrilik ve bencilliği giderir, toplumda sosyal adaleti sağlar, birlik ve beraberliği güçlendirir.

Hz. Şuayb (a.s.) ve Maûn Suresi

Hz. Şuayb, ölçü ve tartıda hile yapan Medyen halkına peygamber olarak gönderilmiştir. Onları tevhide çağırmış, ticarette dürüst olmalarını öğütlemiştir.

Maûn suresi, Kur'an'ın 107. suresidir. 7 ayetten oluşan bu surede, yoksulları gözetmeyen, ibadetlerini gösteriş için yapan ve yardımı esirgeyenler eleştirilmektedir.