TYT Türkçe Fiilimsi Notları ve Konu Anlatımı

Fiilimsiler ve Özellikleri

Fiilimsiler günlük konuşmalarında sürekli kullandığın ama fark etmediğin yapılar. Fiilimsiler, fiillere ek getirerek oluşturulan ve isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan kelimelerdir.

Bu yapılar fiillerden türetilir ve olumsuzluk eki alabilirler. Ancak normal fiiller gibi çekim ekleri alamazlar - bu onları fiillerden ayıran en önemli özellik.

Fiilimsiler üç gruba ayrılır: İsim fiiller (mastar), sıfat fiiller (ortaç) ve zarf fiiller (bağ fiil). Her biri cümlede farklı görevler üstlenir ve farklı anlamlar katarlar.

Dikkat! İsim fiiller ve sıfat fiiller cümlede yüklem olabilir, zarf fiiller ise sadece zarf tümleci görevindedir.

İsim Fiiller (Mastar)

İsim fiiller fiilleri isme dönüştüren yapılardır ve soyut isim sayılırlar. Bu konuyu anlamak için ekleri iyi tanıman gerekiyor.

-me/-ma eki olumsuzluk ekiyle karışabilir. Ayırt etmek için anlamına bakacaksın: "Alma işlemini sakın yapma" cümlesinde ilki isim fiil, ikincisi olumsuzluk eki.

-mek/-mak eki en kolay tanınandır çünkü karışacağı başka ek yok. "Bu köyden ayrılmak bana zor geliyor" örneğinde "ayrılmak" isim fiil görevinde.

-ış/-iş eki iştaş çatı ekiyle karışabilir. İştaş çatı fiilden fiil yapar, mastar eki ise fiilden isim yapar. "Görüşleriniz bu platformda görüşülecek" cümlesinde farkı net görebilirsin.

İpucu: İsim fiiller cümlede özne, nesne veya yüklem olabilir - tam bir isim gibi davranırlar.

Sıfat Fiiller (Ortaç) - Birinci Kısım

Sıfat fiiller fiilleri sıfata dönüştüren yapılardır ve isimleri nitelerler. Her ekinin kendine özgü anlamı ve kullanımı var.

-an/-en eki karışacağı başka ek yok, kolay tanırsın: "gülen, bilen, temizleyen" gibi. -as/-es eki de aynı şekilde: "öpüles, kırılas" örneklerinde olduğu gibi.

-mez eki geniş zamanın olumsuzuyla karışabilir. "Kurallara uyarsan bilinmez işler gelmez bana" cümlesinde hangisinin sıfat fiil olduğunu anlam farkından çıkarabilirsin.

-ar/-er eki geniş zaman ekiyle karışır. "Görünür işler bizleri bugün meşgul eder" örneğinde ilki sıfat fiil, ikincisi geniş zaman eki.

Not: Sıfat filler her zaman bir ismi niteler - bu onları tanımanın en kolay yolu.

Sıfat Fiiller (Ortaç) - İkinci Kısım ve Zarf Fiiller

-dik/-dık eki görülen geçmiş zamanla karışır. "Evde temizlenmedik yer bırakmadık" cümlesinde ilki sıfat fiil, ikincisi fiil çekimi. -ecek/-acak gelecek zamanla, -miş/-muş duyulan geçmişle karışabilir.

Zarf fiiller cümlede zarf görevinde kullanılır ve iki eylemi birbirine bağlar. Ana fiilden önce gelen yardımcı eylem durumundadırlar.

-ip/-ıp eki en sık kullanılan zarf fiil eki: "Hızlıca eve gelip çantasını bırakan çocuk onu gördü." -ince/-ınca zamansal bağlantı kurar: "Okula gelince merdivenlerden inip müzik sınıfına indim."

-erek/-arak eş zamanlılık ifade eder: "Ellerini iyice yıkayarak sofraya oturan çocuk mutluydu."

Pratik İpucu: Zarf fiiller genellikle virgülle ana cümleden ayrılır ve "ne zaman, nasıl, niçin" sorularına cevap verir.

Zarf Fiillerin Devamı

Zarf fiillerin bazıları daha karmaşık anlamlar ifade eder ve günlük konuşmada sık kullanılır. Bu ekleri tanıman yazılı anlatımını güçlendirir.

-inceye kadar belirli bir zamana kadar devam eden durumu anlatır: "Babam eve gelinceye kadar ders çalıştım." -eli/-ali geçmişten beri süren durumu ifade eder: "Seni tanıyalı başımdan bela eksik olmadı."

-meden/-madan bir işi yapmadan önce başka iş yapılmasını anlatır: "Çarşıya çıkmadan internet üzerinden alışveriş yaptı." Bu ek olumsuz anlam taşır.

-mez/-maz peş peşe olan eylemleri bağlar: "Yazlıktan çıkar çıkmaz arkadaşına koşup dert yandı." İki eylemin hemen ardından gerçekleşmesini ifade eder.

Önemli: Bu zarf fiil ekleri cümleni daha akıcı ve bağlantılı hale getirir - kompozisyonlarında mutlaka kullan!