9. Sınıf Adab-ı Muaşeret Ders Notları

Temel Nezaket Kuralları - Adap, Görgü ve Nezaket

Adap ve görgü kelimesi aslında Arapça kökenli bir terim olup, toplumda uyum içinde yaşamanın temel anahtarıdır. Basitçe söylemek gerekirse, başkalarıyla iyi geçinmek için bilmemiz gereken davranış kurallarının tamamıdır.

Nezaket, Farsça kökenli bir kelime olarak, başkalarına karşı düşünceli, ince ve saygılı davranmayı ifade eder. En önemlisi, hiçbir karşılık beklemeden yapılan bu davranışlardır.

Temel nezaket kuralları oldukça basittir: Büyüklere saygı göstermek, başkalarının eşyalarını kullanmadan önce izin istemek, temiz ve düzenli olmak, sözünü tutmak gibi. Bu kurallar aslında günlük hayatı kolaylaştıran pratik davranış biçimleridir.

Not: Bu kurallar yazılı olmayan ama toplumsal uyumu sağlayan temel unsurlardır.

Sosyal Hayatta Nezaket Kuralları ve İş Yaşamında Görgü

Sosyal ortamlarda dürüst iletişim kurmalı ve karşımızdaki kişinin sınırlarına saygı göstermeliyiz. Konuşan birinin sözünü kesmemek, gerektiğinde teşekkür etmek ve farkli kültürlere saygı duymak temel kurallardır.

İş yaşamında ise özel kurallar geçerlidir. Mail atarken mutlaka selamlama ifadeleri kullanmalı, yöneticilere "siz" diye hitap etmeli ve mesai saatleri dışında acil olmayan konularda iletişim kurmaktan kaçınmalıyız.

Toplu taşıma araçlarında yaşlı ve hamile kadınlara yer vermek, yemek yerken ağzımızı kapatarak çiğnemek gibi kurallar da günlük yaşamın vazgeçilmez parçalarıdır. Önemli toplantılarda telefonumuzu sessize almak da bu kurallara örnek verilebilir.

İpucu: Bu kuralların çoğu aslında empati yaparak da kolayca hatırlanabilir.

Selamlama Adabı ve Kim Kimi Selamlar

Selamlama, iletişimin ve ilişkinin başlangıcı sayılır. "Merhaba", "günaydın" gibi sözcüklerin yanı sıra gülümseme, el sallama gibi jest ve mimikler de selamlama biçimi olarak görülür.

Selamlama sırası bellidir: Küçük büyüğü, yürüyen oturanı, erkek kadını, ast üstü, gelen orada bulunanları selamlar. Sesimizi ne çok yükseltmeli ne de çok alçak tutmalıyız.

Özel durumlar da vardır. Bir salona girince ev sahibesi önce selamlanır, ayrılırken de yine ona veda edilir. Sokakta tanıdık bir kadına rastlayan erkek, kadının görmezlikten geldiğini sezerse selam vermeyebilir.

Karşılık verme konusunda ise kural nettir: Selam kim verirse versin mutlaka karşılık verilmelidir.

Unutma: Selamlama karşılıklı tanıma ve bilinme sağlar, sosyal bağları güçlendirir.

El Sıkma ve El Öpme Kuralları

El sıkma da belirli kurallara tabidir. Her zaman sağ el uzatılır, sol el ancak sağ el doluysa kullanılabilir. Büyük adamların elleri sıkılırken vücut biraz öne doğru eğilir.

Kadın-erkek arasında el sıkmada kadın elini erkekten önce uzatır. Erkek önce uzatırsa bu görgüsüzlük sayılır. Çünkü kadın isterse sadece başıyla selam verebilir, bu durumda erkek zor durumda kalmamalıdır.

El öpme konusunda Türk toplumunda geleneksel kurallar vardır. Yalnız küçükler büyüklerin ellerini öper. Genç kızların ve bekâr kadınların elleri öpülmez. Batı toplumunda ise durum farklıdır ve genç kadınların elleri nazikçe öpülür.

Çeşitli durumlarda el sıkma da değişir: Evlilik kutlamalarında hareketli, ölüm hallerinde yumuşak, dostların eli kuvvetle sıkılır.

Önemli: Uzatılan el asla havada kalmamalıdır, bu büyük saygısızlık olur.

Tanıtma ve Tanışma Kuralları

Kim kime tanıtılır sorusunun net cevabı vardır: Yeni gelenler orada bulunanlara, erkekler kadınlara, astlar üstlere, küçükler büyüğe tanıtılır. Statü farkının olduğu yerde kadın-erkek değil, ast-üst kuralı geçerlidir.

Tanıtılan kişi, kadın veya erkek olsun, ayağa kalkmalıdır. İstisnalar ise başkalarının rahatsız olabileceği durumlardır: tiyatroda, kalabalık sofrada gibi.

Tanıtma yapılırken isimler çok açık ve anlaşılır biçimde söylenmeli, tanıtılan kişiyi daha iyi anlatabilmek için belirli özellikleri de belirtilebilir.

Kendini tanıtmak için de kurallar vardır. Kişi bir yere girdiğinde önce kendini tanıtmalı, ancak karşı cinse kendini tanıtmak için çabalamamalıdır. Resmi dairelerde kendini tanıtmaya gerek yoktur.

Pratik bilgi: Hitabı bilinmeyen kişilere "bakabilir misiniz beyefendi/hanımefendi" diyerek seslenebiliriz.

Hitap Şekilleri ve Sen-Siz Kullanımı

Konuşurken ortamda olmayan kişilerden bahsederken "Hanım/Bey" ifadesi kullanmalıyız. Unvanlı kişilere unvanlarıyla hitap etmek de mümkündür: "Doktor", "Profesör" gibi.

Sosyal seviye farkları hitap şeklini etkiler. Kendi seviyesindeki biriyle konuşurken eşinden "kocam" diyebilirken, sosyal durumu daha aşağı biriyle konuşurken "Ahmet Bey" demek gerekir.

"Sen" ve "Siz" kullanımı çok önemlidir. Yabancı ve yeni tanınan kişilere hep "Siz" denmelidir. İşçilere, hizmetçilere, garsonlara da "siz" şeklinde hitap edilir.

Yüksek mevkii sahibi kimselere üçüncü çoğul şahıs "ler" eklinde hitap edilir: "İster misiniz?" değil "İsterler mi?" diye sorulur.

Dikkat: Yaşça küçük çocuklara "sen" demek doğru kabul edilir.

Ses Tonu, Vücut Dili ve Konuşma Kuralları

Doğru konuşma için gülümseyerek, yumuşak ses tonu ile ve göz teması kurarak konuşmalıyız. Uzun cümlelerden sonra soluk almak için durmalı, bakışlarımızı salondaki herkese dağıtmalıyız.

Yapılmaması gerekenler oldukça nettir: Masaya yumruk vurmak, aşırı el-kol hareketleri, güneş gözlüğü ile konuşmak, omuz silkmek gibi davranışlar görgüsüzlüktür.

Konuşmada kaçınılacak davranışlar şunlardır: Kendinden çok bahsetmek, konuşmayı tekeline almak, söz kesmek, kişinin kendi yaptığı esprilere gülmesi, argo konuşmak.

Telefonda konuşma da özel kuralları vardır. Telefon üç defa çalınca açılır, telefon eden kendini tanıtır. Cami, hastane, sinema gibi yerlerde telefon kapalı olmalıdır.

Altın kural: Prensipte telefon eden önce kapatır, ancak üstler ve hanımlar daima önce kapatır.

Dinleme Adabı ve Az Bilinen Görgü Kuralları

Dinleme de konuşmak kadar önemlidir. Karşımızdaki kişiyle direkt bağlantı kurmalı, gözlerimizi etrafta gezdirmemelidir. Asla karşımızdakinin sözünü kesmemeli, konuşmayı bitirmesini beklemeliyiz.

Dinlerken anladığımızı hissettirmemiz çok önemlidir. Bakışlarımız, mimiklerimizle aynı fikirde olduğumuzu belli edebiliriz.

Az bilinen görgü kuralları şunlardır: Bir kişiye yapılan teklif ikiden fazla söylenmemeli, yürüyen merdivenin sağ tarafında bekleneli, birisiyle iletişim kurarken güneş gözlüğü çıkarılmalıdır.

Toplum içinde kimse parmakla işaret edilmemeli, sandalyenin sol tarafından masaya oturulmalı, avcun içine öksürülmemelidir.

Unutma: Bu kurallar toplumsal uyumu ve kaliteli iletişimi sağlayan temel unsurlardır.

Nezaket ve Görgü Kurallarının Faydaları

Nezaket ve görgü kuralları toplumsal uyumluluğu ve toplumsal ilişkiyi güçlendiren unsurlardır. Bu kurallar ne kadar uygulanırsa kaliteli bir toplum yapısı da o kadar iyi şekilde oluşur.

Bu kurallar toplum dayanışması, toplumsal bağlılık, kaliteli iletişim ve huzurlu bir yaşamın altın anahtarıdır. Yazılı olmayan kurallardan oluşan bu davranış biçimleri öncelikle ailede öğrenilir.

Görgü kurallarının faydaları şunlardır: Toplumda düzeni sağlar, insanların daha yapıcı ilişkiler kurmasına katkı sunar, toplumda bütünlüğü sağlar ve bireyin toplumda değer görmesine yardımcı olur.

Ayrıca görgü kuralları bir toplumun gelişmesine zemin hazırlar ve kişiler arası ilişkilerde problem çözmeyi kolaylaştırır.

Sonuç: Bu kurallar özellikle küçük çocukların bilmesi gereken temel yaşam becerileridir.