Levha Hareketlerinin Etkileri

Çevrende gördüğün dağlar, ovalar ve diğer yer şekilleri rastgele oluşmamış. Bunların arkasında iç kuvvetler ve dış kuvvetler denen iki büyük güç grubu var.

İç kuvvetler dünyamızın içinden geliyor ve sürekli yeni yer şekilleri yaratıyor. Bunlar yapıcı kuvvetlerdir çünkü dağları yükseltir, yeni araziler oluşturur.

Dış kuvvetler ise tam tersini yapıyor - bu yer şekillerini yavaş yavaş aşındırıp düzleştirmeye çalışıyor. İç kuvvetlerin yarattığı her şeyi yok etmek isteyen yıkıcı güçlerdir.

💡 Hatırla: İç kuvvetler yapıcı, dış kuvvetler yıkıcıdır!

Orojenik ve Epirojenik Hareketler

Dağların nasıl oluştuğunu hiç merak ettin mi? Orojenez denen süreç, sıradağları yaratmak için yerkabuğunu büküp kırıyor.

Kayalar esnek olduğunda basınçla bükülerek antiklinal (yukarı büküm) ve senklinal (aşağı büküm) oluşur. Türkiye'deki Toroslar böyle meydana gelmiş. Sert kayalar ise kırılarak horst (yükselen blok) ve graben (çöken blok) yaratır.

Epirojenik hareketler ise kıtaların yavaş yavaş yükselmesi veya alçalmasıdır. Bu durum deniz seviyesinin değişmesine neden olur - transgressyon (deniz ilerlemesi) veya regresyon (deniz gerilemesi) meydana gelir.

Volkanizma da önemli bir iç kuvvettir. Derinlik volkanizmasında magma yeryüzüne çıkmadan soğur ve batolit, dayk gibi farklı yapılar oluşturur.

💡 Test İpucu: Orojenez = dağ yapımı, Epirojenez = kıta hareketi!