Nüfus Politikaları ve Türleri

Nüfus politikaları, bir ülkenin insan kaynağını yönetmek için oluşturduğu stratejilerin tamamıdır. Bu politikalar üç temel başlıkta incelenir: nüfus artış hızını azaltmak, nüfus artış hızını arttırmak ve nüfusu korumak ve niteliğini iyileştirmek.

Nüfus artış hızını düşürmeyi amaçlayan politikalar, kaynakların nüfusa oranla yetersiz kaldığı veya ekonomik büyümenin nüfus artışını karşılayamadığı ülkelerde uygulanır. Genellikle az gelişmiş ülkelerde görülür. Bangladeş, Nijerya, Endonezya ve Hindistan bu politikaları uygulayan ülkelerdendir.

Nüfus artış hızını yükseltmeyi amaçlayan politikalar ise kaynakların nüfusa göre fazla olduğu veya ekonomik büyümeye karşılık nüfus artışının düşük kaldığı ülkelerde uygulanır. Belirli bir gelişmişlik seviyesine ulaşan Batı Avrupa ülkeleri, Rusya, Avustralya ve Japonya gibi ülkeler bu politikaları benimser. Bazı ülkeler fazla nüfusu siyasi ve askeri güç olarak gördüğü için de nüfus artışını teşvik eder.

Dikkat! Nüfus politikalarının hangisinin uygulanacağı, ülkenin ekonomik ve sosyal koşullarına, kaynaklarına ve gelecek hedeflerine göre belirlenir.

Mevcut nüfusu koruma ve niteliğini iyileştirme politikaları ise kaynaklarla nüfus miktarının dengeli olduğu, ekonomik büyüme ile nüfus artış hızının paralel gittiği Meksika, Arjantin ve Güney Afrika gibi gelişmekte olan ülkelerde uygulanır.

Nüfus Politikalarının Sonuçları ve Türkiye'de Nüfus Politikaları

Nüfus artış hızının azalmasının olumlu sonuçları arasında konut ihtiyacının ve istihdam sorunlarının azalması, kişi başına düşen milli gelirin artması ve tasarrufların yükselmesi bulunur. Ancak bunun yanında üretken nüfusun azalması, yaşlı nüfusun artması ve ekonomide talep daralması gibi olumsuz etkileri de vardır.

Nüfus artış hızının yükselmesi ise işçi ücretlerinin ucuzlaması, üretimde artış, tasarruflarda ve vergi gelirlerinde yükselme gibi olumlu etkiler yaratır. Ancak doğal kaynakların tüketiminin artması, çevre sorunlarının çoğalması, göçmenlerin artması ve kalkınma hızının düşmesi gibi olumsuz sonuçları da beraberinde getirir.

Türkiye'de uygulanan nüfus politikalarını dört dönemde inceleyebiliriz. İlk dönem olan 1923-1965 yılları arasında, Cumhuriyet öncesi yaşanan savaşların neden olduğu nüfus kayıplarını telafi etmek için nüfus artış hızını yükseltme politikaları benimsenmiştir. Bu dönemde kürtaj yasaklanmış, evlilik yaşı düşürülmüş ve çok çocuklu aileler ödüllendirilmiştir.

Biliyor muydun? 1960'ların başında uygulanan politikalar sayesinde Türkiye'nin nüfusu yaklaşık iki katına çıkmıştır!

1950'lerden itibaren tarımda makineleşme, savunmanın teknolojiye kayması ve sağlık hizmetlerindeki gelişmelerle nüfus artışı konusunda tartışmalar başlamıştır. Nüfus artışının ekonomik ve sosyal gelişmeyi yavaşlatabileceği görüşü benimsenince 1965 yılından itibaren nüfus artışını teşvik eden politikalardan vazgeçilmiştir.

Türkiye'de Nüfus Politikalarının Gelişimi

1965-1980 döneminde Türkiye, nüfus artış hızını düşürmeyi hedeflemiştir. Devlet Planlama Teşkilatı'nın hazırladığı I. Beş Yıllık Kalkınma Planı'nda, hızlı nüfus artışının ekonomik ve sosyal sorunlara yol açtığı belirtilmiştir. Bu sebeple 1965'te Nüfus Planlaması kanunu çıkarılmış ve önceki dönemde nüfusu artırıcı olarak çıkarılan yasal hükümler kaldırılmıştır. Ancak alınan önlemlere rağmen nüfus artış hızı düşürülememiştir.

1980-2005 döneminde nüfusun artması ya da azalmasından ziyade, nüfusun niteliğinin yükseltilmesi fikri ön plana çıkmıştır. 1982 Anayasası'nda ailelere istedikleri zaman, istedikleri sayıda çocuk sahibi olma hakkı tanınmıştır. Bu dönemde toplumun eğitim seviyesinin yükselmesi ve kadınların iş hayatında daha fazla yer alması gibi nedenlerle nüfus artış hızı azalmış, 2000'li yılların başlarında %1,5'in altına gerilemiştir.

2005'ten sonraki dönemde ise nüfus artış hızının %1,5'in altına düşmesi ve doğurganlık oranının %2,09'un altına inmesi, nüfus politikalarında yeniden değişikliğe gidilmesine neden olmuştur. Tekrar nüfus artış hızını yükseltmeyi amaçlayan politikalara dönüş başlamıştır. 2014'ten sonra doğum yapan annelere maddi destek verilmesi, çalışma sürelerinin kısaltılması, doğum izinlerinin artırılması ve bakıcı yardımı yapılması gibi düzenlemeler hayata geçirilmiştir.

Önemli! Nüfusun geçmiş dönemler özelliklerine bakarak gelecekteki durumunu tahmin etmeye "nüfus projeksiyonu" denir. Bu projeksiyonlar, ülkelerin nüfus politikalarını şekillendirmede önemli rol oynar.