Doğal Sistemler ve Biyoçeşitlilik Temelleri

Canlıların yaşadığı küreye biyosfer denir ve bu alanda canlılar farklı şekillerde dağılmıştır. Dünyadaki biyoçeşitlilik bölgeden bölgeye değişir; iklim, bitki örtüsü, yeryüzü şekilleri, toprak ve su kaynakları bu farklılığa neden olur. Genellikle sıcak ve nemli bölgelerde biyoçeşitlilik yüksekken, kurak ve soğuk bölgelere gidildikçe azalır.

Ekosistem, belirli bir bölgedeki canlılar (biyotik) ve cansız çevre (abiyotik) arasındaki etkileşimi ifade eder. Bu sistemde iklim, yerşekilleri, su ve toprak gibi cansız ögeler ile bitki (flora), hayvan (fauna) ve insan (beşer) gibi canlı ögeler birbirleriyle sürekli etkileşim halindedir. Bu etkileşimi inceleyen bilim dalına da ekoloji denir.

Belli bir bölgedeki bitki türlerinin tamamına flora, hayvan türlerinin tamamına ise fauna denir. Canlılar yaşadıkları ortamda değişen coğrafi şartlara adaptasyon sağlarlar, sağlayamazlarsa ya göç ederler ya da nesilleri tükenir. Bir canlının yaşadığı yer habitat, bu yerde yaptığı işlere ise niş denir.

Merak Et! Yağmur ormanları dünyanın en zengin biyoçeşitliliğe sahip bölgeleridir. Acaba bir hektar alanda kaç farklı bitki türü bulunabilir?

Aynı türden canlıların oluşturduğu topluluğa popülasyon, farklı türlerin oluşturduğu topluluğa ise komünite denir. Biyoçeşitlilik, bir bölgedeki genlerin, türlerin ve ekosistemlerin çeşitliliğinin bütünüdür. Benzer bitki ve hayvanların bulunduğu geniş alanlara ise biyom adı verilir.

Biyomlar ve Komüniteler

Biyomlar iki ana kategoriye ayrılır: Karasal biyomlar ve su biyomları. Karasal biyomlar o bölgedeki baskın bitki türüne göre isimlendirilir - örneğin çayır biyomu, orman biyomu gibi. Su biyomları ise içerdikleri suyun özelliklerine göre sınıflandırılır - tatlı su biyomu, deniz biyomu gibi.

Komünite, belirli bir alanda yaşayan farklı türdeki canlıların oluşturduğu topluluktur. Örneğin bir göldeki kurbağalar, balıklar, böcekler, bakteriler ve su bitkileri o gölün komünitesini oluşturur. Bu farklı türler birbirleriyle ve çevreleriyle sürekli etkileşim halindedir.

Düşün: Yaşadığın çevrede bir parkı veya bahçeyi düşün. Burada kaç farklı bitki ve hayvan türünün bir komünite oluşturduğunu fark edebilirsin!

Komüniteler ve biyomlar, ekosistemlerin önemli yapı taşlarıdır. Her komünite, kendine özgü enerji akışı, besin zinciri ve türler arası ilişkilerle karakterize edilir. Bu nedenle bir türün yok olması, tüm komüniteyi ve hatta biyomu etkileyebilir.