Türkiye'nin İklimini Etkileyen Faktörler

Türkiye 36-42 kuzey enlemleri arasında yer alır ve bu matematik konumu iklim özelliklerini doğrudan etkiler. Güneyden kuzeye gidildikçe sıcaklıklar ve denizlerin tuzluluk oranı azalır. Orta kuşakta yer alan ülkemizde dört mevsim belirgin şekilde yaşanır.

Rüzgarların yönü de sıcaklıkları etkiler. Kuzeyden esen Karayel, Yıldız ve Poyraz gibi rüzgarlar sıcaklığı düşürürken; güneyden esen Lodos, Kıble ve Keşişleme gibi rüzgarlar sıcaklığı artırır. Ayrıca bakı etkisiyle güney yamaçlar, kuzey yamaçlardan daha fazla ısınır.

Biliyor muydun? Türkiye'de batı rüzgarlarının etkisiyle özellikle cephesel yağışlar görülür. Bu da ülkemizdeki yağış rejimini şekillendiren önemli bir faktördür.

Özel Konum ve İklim Elemanları

Türkiye'nin özel konumu, kısa mesafelerde denize olan uzaklık ve yükseltinin değişmesine neden olur. Bu da aynı anda farklı iklimlerin görülmesini sağlar. Etrafımızdaki denizler, kara kütleleri ve basınç merkezleri iklimimizi şekillendiren ana unsurlardır.

Sıcaklık değişimi, enlem, yükselti, denizellik-karasallık ve bakı faktörlerine bağlıdır. Karadeniz'de nem fazla olduğu için sıcaklık farkı en az, Doğu Anadolu'da ise nem az olduğu için sıcaklık farkı en fazladır.

Basınç merkezleri mevsimsel olarak etkilerini gösterir. Yaz aylarında Güneydoğu Anadolu'ya sıcak ve kuru havayı Ekvator kaynaklı basınç getirirken, kış aylarında Doğu Anadolu'ya soğuk havayı Sibirya ve Kutuplardan gelen basınç getirir. Sibirya ve Basra termik kökenli, İzlanda ve Asor ise dinamik kökenli basınçlardır.

İpucu: Rüzgarları yönlerine göre ezberlemek kolay! Kuzeyli rüzgarlar (Karayel, Yıldız, Poyraz) serinletir, güneyli rüzgarlar (Lodos, Kıble, Samyeli) ısıtır. En soğuk havayı Poyraz, en sıcak havayı ise Samyeli getirir.

Nem, Yağış ve İklim Çeşitleri

Havadaki su buharı miktarı olan nem, sıcaklık farklarını da etkiler. Nem fazla olduğu yerlerde (Karadeniz) sıcaklık farkı az, nem az olduğu yerlerde (Doğu Anadolu) sıcaklık farkı fazladır. Mutlak nem en fazla Akdeniz'de, en az Doğu Anadolu'da görülürken; maksimum nem en fazla Güneydoğu Anadolu'dadır.

Türkiye'de çeşitli yağış tipleri görülür. Konveksiyonel yağışlar İç Anadolu'da ilkbaharda, Erzurum-Kars'ta yazın etkilidir ve en fazla Konya'da görülür. Cephe yağışları en çok Antalya'da görülür. Yağış miktarı en fazla Doğu Karadeniz'dedir.

Türkiye'de dört temel iklim tipi vardır: Karadeniz İklimi nem ve yağışın en fazla olduğu, en fazla yağışın sonbaharda düştüğü iklimdir. Akdeniz İklimi yaz ayları sıcak ve kurak, kış ayları ılık ve yağışlı olup, bitki örtüsü makidir. Step Karasal İklim İç Anadolu'da görülür, bitki örtüsü bozkır olup, en fazla yağış ilkbaharda düşer.

Dikkat! İklim tiplerini bitki örtüleriyle ilişkilendirerek çalışmak konuyu daha iyi anlamanıza yardımcı olur: Karadeniz'de orman, Akdeniz'de maki, İç Anadolu'da bozkır, Doğu Anadolu'da Alpin çayırları.

Sert Karasal İklim ve Bitkiler

Sert Karasal İklim Doğu Anadolu'nun Erzurum-Kars bölümünde etkilidir. Burada bitki örtüsü Alpin çayırlarıdır ve en fazla yağış yaz aylarında düşer. Kış ayları uzun ve sert geçer, don olayları ülkemizde en fazla bu bölgede görülür.

Türkiye'nin orman varlığı açısından en zengin bölge Karadeniz'dir. En yoğun ormanlar Batı Karadeniz'de bulunur. Ülkemizde en yaygın ağaç türü meşedir. İç Anadolu'daki ormanların tahribi sonucu antropojen bozkırlar oluşmuştur.

Akdeniz bölgesinin karakteristik ağacı kızılçamdır. Bu ağaçların tahribatı sonucu maki bitki örtüsü oluşur. Makilerin içerisinde turunçgil, zeytin, keçiboynuzu, şalka, kesme, kermes meşesi, menengiç ve alıç gibi bitkiler bulunur. Makilerin de tahrip edilmesiyle garig adı verilen cılız bitki örtüsü ortaya çıkar.

Önemli not: İklim ve bitki örtüsü arasındaki ilişkiyi anlayarak çalışmak, coğrafya sınavlarında size büyük avantaj sağlayacaktır. Örneğin, ormanların alt sınırı yağışa, üst sınırı ise sıcaklığa bağlıdır.