Dünyanın şekli ve hareketleri, günlük hayatımızı ve çevremizdeki doğal olayları...
Coğrafya83 görüntüleme·Güncellendi 24 Ağu 2026·3 sayfaCoğrafya: Dünya’nın Şekli ve Hareketleri
A
Ayşenur Çalık@aysenurr
1 / 3
1
of 3
Dünya'nın Şekli ve Eksen Hareketi
Dünya tam bir küre değil, geoid şeklindedir. Yani ekvatordan şişkin, kutuplardan ise basıktır. Bu şeklin sonucunda ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe çizgisel hız azalırken, yer çekimi artar.
Dünya'nın küresel şeklinin önemli sonuçları vardır. Gece-gündüzün oluşması Dünya'nın şekli sayesindeyken, gece-gündüzün ardalanması (birbirini takip etmesi) eksen hareketiyle gerçekleşir. Kutuplara doğru gidildikçe paralellerin boyları kısalır, sıcaklık azalır ve gölge boyu uzar. Ayrıca biyoçeşitlilik ve denizlerdeki tuzluluk oranı da azalır.
Dünya'nın eksen hareketi, iki kutup noktasından geçtiği varsayılan eksen etrafında dönmesidir ve 24 saat sürer. Bu hareketin sonucunda gün içinde sıcaklık değişir, gölge boyu değişir ve gece-gündüz ardalanır. Ayrıca meltem rüzgarları (kara-deniz meltemi, dağ-vadi meltemi) ve yerel saat farkları oluşur.
Bilgi Notu: Ekvator ve kutup noktaları Dünya'nın şekline bağlı olarak oluşurken, dönenceler ve kutup daireleri eksen eğikliğinin bir sonucudur.
2
of 3
Dünya'nın Yörünge Hareketi ve Mevsimler
Dünya'nın Güneş etrafındaki yörüngesi elips şeklindedir. Bu yüzden Dünya yıl içinde Güneş'e yaklaşır (günberi - 3 Ocak) ve uzaklaşır (günöte - 4 Temmuz). Güneş'e yaklaştığında Dünya'nın hızı ve çekim gücü artar, uzaklaştığında ise azalır.
Ancak mevsimlerin oluşma nedeni Güneş'e yaklaşıp uzaklaşmamız değil, eksen eğikliğidir! Dünya'nın ekseninin yörünge düzlemine 23°27' eğik olması nedeniyle mevsimler oluşur. Eksen eğikliği sayesinde dönenceler (23°27') ve kutup daireleri (66°33') oluşmuştur.
Eksen eğikliğinin sonuçları çok önemlidir. Matematiksel iklim kuşakları, mevsimlerin oluşması, gece-gündüz sürelerinin yıl içinde değişmesi ve Güneş'in doğuş-batış saatlerinin değişmesi bu eğikliğin sonuçlarıdır. Ayrıca eksen eğikliği olmasaydı, ekinoks tarihlerinde yaşanan olaylar sürekli olurdu.
İlginç Bilgi: Eğer eksen eğikliği olmasaydı, Dünya'da mevsimler oluşmaz ve her yerde gece-gündüz süreleri yıl boyunca eşit olurdu.
3
of 3
Özel Tarihler: Ekinoks ve Gündönümü
Ekinoks tarihleri (21 Mart ve 23 Eylül) Güneş ışınlarının ekvatora dik geldiği günlerdir. Bu tarihlerde Dünya'nın her yerinde gece ve gündüz süreleri eşittir. Ekvator üzerindeki cisimlerin öğle vakti gölge boyu sıfırdır ve Güneş tam doğudan doğar, tam batıdan batar.
21 Mart'ta Kuzey Yarımküre'de ilkbahar, Güney Yarımküre'de sonbahar başlarken, Kuzey Kutup Noktası'nda 6 aylık gündüz, Kuzey Kutup Dairesi'nde ise 24 saatlik gündüz başlar.
21 Haziran, Kuzey Yarımküre'de yaz, Güney Yarımküre'de kış başlangıcıdır. Güneş ışınları Yengeç Dönencesi'ne dik gelir ve bu tarihte Kuzey Yarımküre'de en uzun gündüz yaşanır. Kuzey Kutup Dairesi'nin kuzeyi 24 saat aydınlıkken, Güney Kutup Dairesi'nin güneyi 24 saat karanlıktır. Aydınlanma çizgisi kutup dairelerinden geçer.
Hatırlatma: 21 Haziran'dan sonra Kuzey Yarımküre'de gündüzler kısalmaya başlar. Böylece yıl içinde Güneş'in gökyüzündeki konumu ve günlerin uzunluğu sürekli değişir.
Hiç sormayacaksın sanmıştık...
Yapay zeka arkadaşımız öğrencilerin ihtiyaçlarına göre özel olarak tasarlanmıştır. Platformda bulunan milyonlarca içeriğe dayanarak öğrencilere gerçekten anlamlı ve ilgili yanıtlar verebiliyoruz. Ancak mesele sadece cevaplar değil, refakatçi aynı zamanda kişiselleştirilmiş öğrenme planları, sınavlar veya sohbet içerikleri ve öğrencilerin becerilerine ve gelişimlerine dayalı %100 kişiselleştirme ile öğrencilere günlük öğrenme zorluklarında rehberlik ediyor.
Uygulamayı Google Play Store ve Apple App Store'dan indirebilirsiniz.
Knowunity uygulaması ücretsiz! Uygulamamız çok yakında indirmeye hazır olacak, bekle bizi. 💙
Benzer Ders Notları
En popüler içerikler: Tilt
1Coğrafya dersinin en popüler içerikleri
9Coğrafya9. sınıf coğrafya ders notları
9. sınıf coğrafya ilk 3 ünitenin notları
918,289275
CoğrafyaTyt Coğrafya Doğa ve İnsan
Tyt coğrafya ilk konu
93,57448
CoğrafyaCoğrafya
Coğrafya tyt için tekrar
1282122
Coğrafya9.sınıf coğrafya 1.donem1.yazılı konu tekrarı
Coğrafya
93,58829
Matematik2020 TYT sınavı
2020 yılına ait TYT sınavı. İyi çalışmalar dilerim :)
123496
CoğrafyaTyt coğrafya notları tümü
Tyt coğrafya notları
126,231122
Matematik2018 TYT sınavı
2018 TYT sınavi sorularıdır. İyi çalışmalar :)
1234711
CoğrafyaCoğrafya ders notu
4.unite yok müfredatta
91,4389
CoğrafyaCoğrafya 9.sınıf
En iyi şekilde
984319
En popüler içerikler
9
BiyolojiTyt biyoloji
Bio
95,837152
Matematik8.sınıf matematik
Tüm üniteleri içermektedir!
85,931205
Tarih9. Sınıf Tarih Konu Anlatımı
9. sınıf tarih tüm ünite konu anlatımı
94,68971
FizikTYT Fizik
Tyt fizik
107,470212
Matematik8. Sınıf matematik ders notları
Ders notu
81,35436
TarihTYT AYT TARİH
Tarih
92,87367
KimyaTyt kimya konu başlıkları
Konu başlıkları
123,380134
FizikTYT Fizik
18 sayfada fizik
1218,485734
MatematikTyt matematik
Özet konular
122,64760
Kullanıcılarımızdan yorumlar. Onlar her şeyi çok beğendi — sen de beğeneceksin.
4.6/5App Store
4.7/5Google Play
Uygulama çok kolay kullanılıyor ve güzel tasarlanmış. Şu ana kadar aradığım her şeyi buldum ve sunumlardan çok şey öğrendim! Kesinlikle ödevlerim için hep kullanacağım!
A.S.iOS kullanıcısı
Uygulama çok iyi. Çok fazla ders notu ve yardımlaşma var. Örneğin benim problem yaşadığım bir ders Geometriydi ve ANINDA yardım ettiler beraber hem sorularımı çözdük hem konu anlatımı buldum. Herkese tavsiye ederim.
S.L.Android kullanıcısı
BEN ŞOK. Reklamını sık sık gördüğüm için uygulamayı denedim ve gerçekten hayran kaldım. Bu uygulama okul için tam ihtiyacım olan şey. Anında ödev yardımı, konu anlatımı, örnek sınavlar, flaşkartlar hepsi hepsi var, şiddetle tavsiye ederim ✅
A.iOS kullanıcısı
Coğrafya83 görüntüleme·Güncellendi 24 Ağu 2026·3 sayfaCoğrafya: Dünya’nın Şekli ve Hareketleri
A
Ayşenur Çalık@aysenurr
Dünyanın şekli ve hareketleri, günlük hayatımızı ve çevremizdeki doğal olayları doğrudan etkileyen önemli bir coğrafya konusudur. Dünyanın küresel yapısı, eksen ve yörünge hareketleri, gece-gündüz oluşumu ve mevsimlerin nasıl meydana geldiğini anlamamızı sağlar.
1
of 3
Ders notlarını görmek için kaydol. Ücretsiz!
- Tüm belgeleri görebilirsin
- Notlarını Yükselt
- Milyonlarca öğrenciye katıl
Kaydolduğunda Hizmet Şartları ve Gizlilik Politikasını kabul etmiş olursun
Dünya'nın Şekli ve Eksen Hareketi
Dünya tam bir küre değil, geoid şeklindedir. Yani ekvatordan şişkin, kutuplardan ise basıktır. Bu şeklin sonucunda ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe çizgisel hız azalırken, yer çekimi artar.
Dünya'nın küresel şeklinin önemli sonuçları vardır. Gece-gündüzün oluşması Dünya'nın şekli sayesindeyken, gece-gündüzün ardalanması (birbirini takip etmesi) eksen hareketiyle gerçekleşir. Kutuplara doğru gidildikçe paralellerin boyları kısalır, sıcaklık azalır ve gölge boyu uzar. Ayrıca biyoçeşitlilik ve denizlerdeki tuzluluk oranı da azalır.
Dünya'nın eksen hareketi, iki kutup noktasından geçtiği varsayılan eksen etrafında dönmesidir ve 24 saat sürer. Bu hareketin sonucunda gün içinde sıcaklık değişir, gölge boyu değişir ve gece-gündüz ardalanır. Ayrıca meltem rüzgarları (kara-deniz meltemi, dağ-vadi meltemi) ve yerel saat farkları oluşur.
Bilgi Notu: Ekvator ve kutup noktaları Dünya'nın şekline bağlı olarak oluşurken, dönenceler ve kutup daireleri eksen eğikliğinin bir sonucudur.
2
of 3Ders notlarını görmek için kaydol. Ücretsiz!
- Tüm belgeleri görebilirsin
- Notlarını Yükselt
- Milyonlarca öğrenciye katıl
Kaydolduğunda Hizmet Şartları ve Gizlilik Politikasını kabul etmiş olursun
Dünya'nın Yörünge Hareketi ve Mevsimler
Dünya'nın Güneş etrafındaki yörüngesi elips şeklindedir. Bu yüzden Dünya yıl içinde Güneş'e yaklaşır (günberi - 3 Ocak) ve uzaklaşır (günöte - 4 Temmuz). Güneş'e yaklaştığında Dünya'nın hızı ve çekim gücü artar, uzaklaştığında ise azalır.
Ancak mevsimlerin oluşma nedeni Güneş'e yaklaşıp uzaklaşmamız değil, eksen eğikliğidir! Dünya'nın ekseninin yörünge düzlemine 23°27' eğik olması nedeniyle mevsimler oluşur. Eksen eğikliği sayesinde dönenceler (23°27') ve kutup daireleri (66°33') oluşmuştur.
Eksen eğikliğinin sonuçları çok önemlidir. Matematiksel iklim kuşakları, mevsimlerin oluşması, gece-gündüz sürelerinin yıl içinde değişmesi ve Güneş'in doğuş-batış saatlerinin değişmesi bu eğikliğin sonuçlarıdır. Ayrıca eksen eğikliği olmasaydı, ekinoks tarihlerinde yaşanan olaylar sürekli olurdu.
İlginç Bilgi: Eğer eksen eğikliği olmasaydı, Dünya'da mevsimler oluşmaz ve her yerde gece-gündüz süreleri yıl boyunca eşit olurdu.
3
of 3Ders notlarını görmek için kaydol. Ücretsiz!
- Tüm belgeleri görebilirsin
- Notlarını Yükselt
- Milyonlarca öğrenciye katıl
Kaydolduğunda Hizmet Şartları ve Gizlilik Politikasını kabul etmiş olursun
Özel Tarihler: Ekinoks ve Gündönümü
Ekinoks tarihleri (21 Mart ve 23 Eylül) Güneş ışınlarının ekvatora dik geldiği günlerdir. Bu tarihlerde Dünya'nın her yerinde gece ve gündüz süreleri eşittir. Ekvator üzerindeki cisimlerin öğle vakti gölge boyu sıfırdır ve Güneş tam doğudan doğar, tam batıdan batar.
21 Mart'ta Kuzey Yarımküre'de ilkbahar, Güney Yarımküre'de sonbahar başlarken, Kuzey Kutup Noktası'nda 6 aylık gündüz, Kuzey Kutup Dairesi'nde ise 24 saatlik gündüz başlar.
21 Haziran, Kuzey Yarımküre'de yaz, Güney Yarımküre'de kış başlangıcıdır. Güneş ışınları Yengeç Dönencesi'ne dik gelir ve bu tarihte Kuzey Yarımküre'de en uzun gündüz yaşanır. Kuzey Kutup Dairesi'nin kuzeyi 24 saat aydınlıkken, Güney Kutup Dairesi'nin güneyi 24 saat karanlıktır. Aydınlanma çizgisi kutup dairelerinden geçer.
Hatırlatma: 21 Haziran'dan sonra Kuzey Yarımküre'de gündüzler kısalmaya başlar. Böylece yıl içinde Güneş'in gökyüzündeki konumu ve günlerin uzunluğu sürekli değişir.
Hiç sormayacaksın sanmıştık...
Yapay zeka arkadaşımız öğrencilerin ihtiyaçlarına göre özel olarak tasarlanmıştır. Platformda bulunan milyonlarca içeriğe dayanarak öğrencilere gerçekten anlamlı ve ilgili yanıtlar verebiliyoruz. Ancak mesele sadece cevaplar değil, refakatçi aynı zamanda kişiselleştirilmiş öğrenme planları, sınavlar veya sohbet içerikleri ve öğrencilerin becerilerine ve gelişimlerine dayalı %100 kişiselleştirme ile öğrencilere günlük öğrenme zorluklarında rehberlik ediyor.
Uygulamayı Google Play Store ve Apple App Store'dan indirebilirsiniz.
Knowunity uygulaması ücretsiz! Uygulamamız çok yakında indirmeye hazır olacak, bekle bizi. 💙
Benzer Ders Notları
En popüler içerikler: Tilt
1Coğrafya dersinin en popüler içerikleri
9Coğrafya9. sınıf coğrafya ders notları
9. sınıf coğrafya ilk 3 ünitenin notları
918,289275
CoğrafyaTyt Coğrafya Doğa ve İnsan
Tyt coğrafya ilk konu
93,57448
CoğrafyaCoğrafya
Coğrafya tyt için tekrar
1282122
Coğrafya9.sınıf coğrafya 1.donem1.yazılı konu tekrarı
Coğrafya
93,58829
Matematik2020 TYT sınavı
2020 yılına ait TYT sınavı. İyi çalışmalar dilerim :)
123496
CoğrafyaTyt coğrafya notları tümü
Tyt coğrafya notları
126,231122
Matematik2018 TYT sınavı
2018 TYT sınavi sorularıdır. İyi çalışmalar :)
1234711
CoğrafyaCoğrafya ders notu
4.unite yok müfredatta
91,4389
CoğrafyaCoğrafya 9.sınıf
En iyi şekilde
984319
En popüler içerikler
9BiyolojiTyt biyoloji
Bio
95,837152
Matematik8.sınıf matematik
Tüm üniteleri içermektedir!
85,931205
Tarih9. Sınıf Tarih Konu Anlatımı
9. sınıf tarih tüm ünite konu anlatımı
94,68971
FizikTYT Fizik
Tyt fizik
107,470212
Matematik8. Sınıf matematik ders notları
Ders notu
81,35436
TarihTYT AYT TARİH
Tarih
92,87367
KimyaTyt kimya konu başlıkları
Konu başlıkları
123,380134
FizikTYT Fizik
18 sayfada fizik
1218,485734
MatematikTyt matematik
Özet konular
122,64760
Kullanıcılarımızdan yorumlar. Onlar her şeyi çok beğendi — sen de beğeneceksin.
4.6/5App Store
4.7/5Google Play
Uygulama çok kolay kullanılıyor ve güzel tasarlanmış. Şu ana kadar aradığım her şeyi buldum ve sunumlardan çok şey öğrendim! Kesinlikle ödevlerim için hep kullanacağım!
A.S.iOS kullanıcısı
Uygulama çok iyi. Çok fazla ders notu ve yardımlaşma var. Örneğin benim problem yaşadığım bir ders Geometriydi ve ANINDA yardım ettiler beraber hem sorularımı çözdük hem konu anlatımı buldum. Herkese tavsiye ederim.
S.L.Android kullanıcısı
BEN ŞOK. Reklamını sık sık gördüğüm için uygulamayı denedim ve gerçekten hayran kaldım. Bu uygulama okul için tam ihtiyacım olan şey. Anında ödev yardımı, konu anlatımı, örnek sınavlar, flaşkartlar hepsi hepsi var, şiddetle tavsiye ederim ✅
A.iOS kullanıcısı