Dünyanın şekli ve hareketleri, günlük hayatımızı ve çevremizdeki doğal olayları...
Coğrafya80 görüntüleme·Güncellendi 22 Haz 2026·3 sayfaCoğrafya: Dünya’nın Şekli ve Hareketleri
A
Ayşenur Çalık@aysenurr
1 / 3
1
of 3
Dünya'nın Şekli ve Eksen Hareketi
Dünya tam bir küre değil, geoid şeklindedir. Yani ekvatordan şişkin, kutuplardan ise basıktır. Bu şeklin sonucunda ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe çizgisel hız azalırken, yer çekimi artar.
Dünya'nın küresel şeklinin önemli sonuçları vardır. Gece-gündüzün oluşması Dünya'nın şekli sayesindeyken, gece-gündüzün ardalanması (birbirini takip etmesi) eksen hareketiyle gerçekleşir. Kutuplara doğru gidildikçe paralellerin boyları kısalır, sıcaklık azalır ve gölge boyu uzar. Ayrıca biyoçeşitlilik ve denizlerdeki tuzluluk oranı da azalır.
Dünya'nın eksen hareketi, iki kutup noktasından geçtiği varsayılan eksen etrafında dönmesidir ve 24 saat sürer. Bu hareketin sonucunda gün içinde sıcaklık değişir, gölge boyu değişir ve gece-gündüz ardalanır. Ayrıca meltem rüzgarları (kara-deniz meltemi, dağ-vadi meltemi) ve yerel saat farkları oluşur.
Bilgi Notu: Ekvator ve kutup noktaları Dünya'nın şekline bağlı olarak oluşurken, dönenceler ve kutup daireleri eksen eğikliğinin bir sonucudur.
2
of 3
Dünya'nın Yörünge Hareketi ve Mevsimler
Dünya'nın Güneş etrafındaki yörüngesi elips şeklindedir. Bu yüzden Dünya yıl içinde Güneş'e yaklaşır (günberi - 3 Ocak) ve uzaklaşır (günöte - 4 Temmuz). Güneş'e yaklaştığında Dünya'nın hızı ve çekim gücü artar, uzaklaştığında ise azalır.
Ancak mevsimlerin oluşma nedeni Güneş'e yaklaşıp uzaklaşmamız değil, eksen eğikliğidir! Dünya'nın ekseninin yörünge düzlemine 23°27' eğik olması nedeniyle mevsimler oluşur. Eksen eğikliği sayesinde dönenceler (23°27') ve kutup daireleri (66°33') oluşmuştur.
Eksen eğikliğinin sonuçları çok önemlidir. Matematiksel iklim kuşakları, mevsimlerin oluşması, gece-gündüz sürelerinin yıl içinde değişmesi ve Güneş'in doğuş-batış saatlerinin değişmesi bu eğikliğin sonuçlarıdır. Ayrıca eksen eğikliği olmasaydı, ekinoks tarihlerinde yaşanan olaylar sürekli olurdu.
İlginç Bilgi: Eğer eksen eğikliği olmasaydı, Dünya'da mevsimler oluşmaz ve her yerde gece-gündüz süreleri yıl boyunca eşit olurdu.
3
of 3
Özel Tarihler: Ekinoks ve Gündönümü
Ekinoks tarihleri (21 Mart ve 23 Eylül) Güneş ışınlarının ekvatora dik geldiği günlerdir. Bu tarihlerde Dünya'nın her yerinde gece ve gündüz süreleri eşittir. Ekvator üzerindeki cisimlerin öğle vakti gölge boyu sıfırdır ve Güneş tam doğudan doğar, tam batıdan batar.
21 Mart'ta Kuzey Yarımküre'de ilkbahar, Güney Yarımküre'de sonbahar başlarken, Kuzey Kutup Noktası'nda 6 aylık gündüz, Kuzey Kutup Dairesi'nde ise 24 saatlik gündüz başlar.
21 Haziran, Kuzey Yarımküre'de yaz, Güney Yarımküre'de kış başlangıcıdır. Güneş ışınları Yengeç Dönencesi'ne dik gelir ve bu tarihte Kuzey Yarımküre'de en uzun gündüz yaşanır. Kuzey Kutup Dairesi'nin kuzeyi 24 saat aydınlıkken, Güney Kutup Dairesi'nin güneyi 24 saat karanlıktır. Aydınlanma çizgisi kutup dairelerinden geçer.
Hatırlatma: 21 Haziran'dan sonra Kuzey Yarımküre'de gündüzler kısalmaya başlar. Böylece yıl içinde Güneş'in gökyüzündeki konumu ve günlerin uzunluğu sürekli değişir.
Hiç sormayacaksın sanmıştık...
Yapay zeka arkadaşımız öğrencilerin ihtiyaçlarına göre özel olarak tasarlanmıştır. Platformda bulunan milyonlarca içeriğe dayanarak öğrencilere gerçekten anlamlı ve ilgili yanıtlar verebiliyoruz. Ancak mesele sadece cevaplar değil, refakatçi aynı zamanda kişiselleştirilmiş öğrenme planları, sınavlar veya sohbet içerikleri ve öğrencilerin becerilerine ve gelişimlerine dayalı %100 kişiselleştirme ile öğrencilere günlük öğrenme zorluklarında rehberlik ediyor.
Uygulamayı Google Play Store ve Apple App Store'dan indirebilirsiniz.
Knowunity uygulaması ücretsiz! Uygulamamız çok yakında indirmeye hazır olacak, bekle bizi. 💙
Benzer Ders Notları
ScienzeEn popüler içerikler: Tilt
1Coğrafya dersinin en popüler içerikleri
9Coğrafya11 sınıf COĞRAFYA SINAV NOTU 2 dönem 2 yazılı
İyi çalışmalar
111,07319
Coğrafya9. sınıf coğrafya ders notları
9. sınıf coğrafya ilk 3 ünitenin notları
918,147271
CoğrafyaCOĞRAFYA DOĞAL AFETLER
Coğrafya ders notu
1097029
Coğrafya10. SINIF COĞRAFYA DOĞAL AFETLER
10. SINIF COĞRAFYA DOĞAL AFETLER
101,0339
Coğrafyafiziki dalgalar
fiziki dalgalar
1050614
CoğrafyaCoğrafya
Coğrafya tyt için tekrar
1276621
Coğrafya10. Sınıf Coğrafya
2.Dönem 2.Yazılı Notları (2024-2025 müfredatı)
101,1048
CoğrafyaEkosistem ve Madde Döngüleri
11. Sınıf Coğrafya Ekosistem
113,19441
CoğrafyaTyt Coğrafya Doğa ve İnsan
Tyt coğrafya ilk konu
93,45046
En popüler içerikler
9
Tarih9. Sınıf Tarih Konu Anlatımı
9. sınıf tarih tüm ünite konu anlatımı
94,18967
Matematik8.sınıf matematik
Tüm üniteleri içermektedir!
85,305187
BiyolojiTyt biyoloji
Bio
95,163134
Felsefe11.Sınıf Felsefe 2.Dönem 2.Yazılı sınavı ders notları
20.yüzyıl felsefesini hazırlayan düşünce ortamı, 20.yüzyıl felsefesi temel problemleri ve akımları konularını içermektedir
113,599113
Biyoloji11. sınıf biyoloji boşaltım (üriner) sistemi ders notları
11. sınıf biyoloji boşaltım (üriner) sistemi ders notları
115,940619
TarihTYT AYT TARİH
Tarih
92,60363
FizikDalgalar
Fizik Notları
99,610142
Tarih9.sınıf tarih ders notları
Yeni maarif modele uygundur
92,22349
Türk Dili ve Edebiyatı9. Sınıf edebiyat ders notları.
9. Sınıflar için Türk Dili edebiyatı notları.
93,17073
Kullanıcılarımızdan yorumlar. Onlar her şeyi çok beğendi — sen de beğeneceksin.
4.6/5App Store
4.7/5Google Play
Uygulama çok kolay kullanılıyor ve güzel tasarlanmış. Şu ana kadar aradığım her şeyi buldum ve sunumlardan çok şey öğrendim! Kesinlikle ödevlerim için hep kullanacağım!
A.S.iOS kullanıcısı
Uygulama çok iyi. Çok fazla ders notu ve yardımlaşma var. Örneğin benim problem yaşadığım bir ders Geometriydi ve ANINDA yardım ettiler beraber hem sorularımı çözdük hem konu anlatımı buldum. Herkese tavsiye ederim.
S.L.Android kullanıcısı
BEN ŞOK. Reklamını sık sık gördüğüm için uygulamayı denedim ve gerçekten hayran kaldım. Bu uygulama okul için tam ihtiyacım olan şey. Anında ödev yardımı, konu anlatımı, örnek sınavlar, flaşkartlar hepsi hepsi var, şiddetle tavsiye ederim ✅
A.iOS kullanıcısı
Coğrafya80 görüntüleme·Güncellendi 22 Haz 2026·3 sayfaCoğrafya: Dünya’nın Şekli ve Hareketleri
A
Ayşenur Çalık@aysenurr
Dünyanın şekli ve hareketleri, günlük hayatımızı ve çevremizdeki doğal olayları doğrudan etkileyen önemli bir coğrafya konusudur. Dünyanın küresel yapısı, eksen ve yörünge hareketleri, gece-gündüz oluşumu ve mevsimlerin nasıl meydana geldiğini anlamamızı sağlar.
1
of 3
Ders notlarını görmek için kaydol. Ücretsiz!
- Tüm belgeleri görebilirsin
- Notlarını Yükselt
- Milyonlarca öğrenciye katıl
Kaydolduğunda Hizmet Şartları ve Gizlilik Politikasını kabul etmiş olursun
Dünya'nın Şekli ve Eksen Hareketi
Dünya tam bir küre değil, geoid şeklindedir. Yani ekvatordan şişkin, kutuplardan ise basıktır. Bu şeklin sonucunda ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe çizgisel hız azalırken, yer çekimi artar.
Dünya'nın küresel şeklinin önemli sonuçları vardır. Gece-gündüzün oluşması Dünya'nın şekli sayesindeyken, gece-gündüzün ardalanması (birbirini takip etmesi) eksen hareketiyle gerçekleşir. Kutuplara doğru gidildikçe paralellerin boyları kısalır, sıcaklık azalır ve gölge boyu uzar. Ayrıca biyoçeşitlilik ve denizlerdeki tuzluluk oranı da azalır.
Dünya'nın eksen hareketi, iki kutup noktasından geçtiği varsayılan eksen etrafında dönmesidir ve 24 saat sürer. Bu hareketin sonucunda gün içinde sıcaklık değişir, gölge boyu değişir ve gece-gündüz ardalanır. Ayrıca meltem rüzgarları (kara-deniz meltemi, dağ-vadi meltemi) ve yerel saat farkları oluşur.
Bilgi Notu: Ekvator ve kutup noktaları Dünya'nın şekline bağlı olarak oluşurken, dönenceler ve kutup daireleri eksen eğikliğinin bir sonucudur.
2
of 3Ders notlarını görmek için kaydol. Ücretsiz!
- Tüm belgeleri görebilirsin
- Notlarını Yükselt
- Milyonlarca öğrenciye katıl
Kaydolduğunda Hizmet Şartları ve Gizlilik Politikasını kabul etmiş olursun
Dünya'nın Yörünge Hareketi ve Mevsimler
Dünya'nın Güneş etrafındaki yörüngesi elips şeklindedir. Bu yüzden Dünya yıl içinde Güneş'e yaklaşır (günberi - 3 Ocak) ve uzaklaşır (günöte - 4 Temmuz). Güneş'e yaklaştığında Dünya'nın hızı ve çekim gücü artar, uzaklaştığında ise azalır.
Ancak mevsimlerin oluşma nedeni Güneş'e yaklaşıp uzaklaşmamız değil, eksen eğikliğidir! Dünya'nın ekseninin yörünge düzlemine 23°27' eğik olması nedeniyle mevsimler oluşur. Eksen eğikliği sayesinde dönenceler (23°27') ve kutup daireleri (66°33') oluşmuştur.
Eksen eğikliğinin sonuçları çok önemlidir. Matematiksel iklim kuşakları, mevsimlerin oluşması, gece-gündüz sürelerinin yıl içinde değişmesi ve Güneş'in doğuş-batış saatlerinin değişmesi bu eğikliğin sonuçlarıdır. Ayrıca eksen eğikliği olmasaydı, ekinoks tarihlerinde yaşanan olaylar sürekli olurdu.
İlginç Bilgi: Eğer eksen eğikliği olmasaydı, Dünya'da mevsimler oluşmaz ve her yerde gece-gündüz süreleri yıl boyunca eşit olurdu.
3
of 3Ders notlarını görmek için kaydol. Ücretsiz!
- Tüm belgeleri görebilirsin
- Notlarını Yükselt
- Milyonlarca öğrenciye katıl
Kaydolduğunda Hizmet Şartları ve Gizlilik Politikasını kabul etmiş olursun
Özel Tarihler: Ekinoks ve Gündönümü
Ekinoks tarihleri (21 Mart ve 23 Eylül) Güneş ışınlarının ekvatora dik geldiği günlerdir. Bu tarihlerde Dünya'nın her yerinde gece ve gündüz süreleri eşittir. Ekvator üzerindeki cisimlerin öğle vakti gölge boyu sıfırdır ve Güneş tam doğudan doğar, tam batıdan batar.
21 Mart'ta Kuzey Yarımküre'de ilkbahar, Güney Yarımküre'de sonbahar başlarken, Kuzey Kutup Noktası'nda 6 aylık gündüz, Kuzey Kutup Dairesi'nde ise 24 saatlik gündüz başlar.
21 Haziran, Kuzey Yarımküre'de yaz, Güney Yarımküre'de kış başlangıcıdır. Güneş ışınları Yengeç Dönencesi'ne dik gelir ve bu tarihte Kuzey Yarımküre'de en uzun gündüz yaşanır. Kuzey Kutup Dairesi'nin kuzeyi 24 saat aydınlıkken, Güney Kutup Dairesi'nin güneyi 24 saat karanlıktır. Aydınlanma çizgisi kutup dairelerinden geçer.
Hatırlatma: 21 Haziran'dan sonra Kuzey Yarımküre'de gündüzler kısalmaya başlar. Böylece yıl içinde Güneş'in gökyüzündeki konumu ve günlerin uzunluğu sürekli değişir.
Hiç sormayacaksın sanmıştık...
Yapay zeka arkadaşımız öğrencilerin ihtiyaçlarına göre özel olarak tasarlanmıştır. Platformda bulunan milyonlarca içeriğe dayanarak öğrencilere gerçekten anlamlı ve ilgili yanıtlar verebiliyoruz. Ancak mesele sadece cevaplar değil, refakatçi aynı zamanda kişiselleştirilmiş öğrenme planları, sınavlar veya sohbet içerikleri ve öğrencilerin becerilerine ve gelişimlerine dayalı %100 kişiselleştirme ile öğrencilere günlük öğrenme zorluklarında rehberlik ediyor.
Uygulamayı Google Play Store ve Apple App Store'dan indirebilirsiniz.
Knowunity uygulaması ücretsiz! Uygulamamız çok yakında indirmeye hazır olacak, bekle bizi. 💙
Benzer Ders Notları
En popüler içerikler: Tilt
1Coğrafya dersinin en popüler içerikleri
9Coğrafya11 sınıf COĞRAFYA SINAV NOTU 2 dönem 2 yazılı
İyi çalışmalar
111,07319
Coğrafya9. sınıf coğrafya ders notları
9. sınıf coğrafya ilk 3 ünitenin notları
918,147271
CoğrafyaCOĞRAFYA DOĞAL AFETLER
Coğrafya ders notu
1097029
Coğrafya10. SINIF COĞRAFYA DOĞAL AFETLER
10. SINIF COĞRAFYA DOĞAL AFETLER
101,0339
Coğrafyafiziki dalgalar
fiziki dalgalar
1050614
CoğrafyaCoğrafya
Coğrafya tyt için tekrar
1276621
Coğrafya10. Sınıf Coğrafya
2.Dönem 2.Yazılı Notları (2024-2025 müfredatı)
101,1048
CoğrafyaEkosistem ve Madde Döngüleri
11. Sınıf Coğrafya Ekosistem
113,19441
CoğrafyaTyt Coğrafya Doğa ve İnsan
Tyt coğrafya ilk konu
93,45046
En popüler içerikler
9Tarih9. Sınıf Tarih Konu Anlatımı
9. sınıf tarih tüm ünite konu anlatımı
94,18967
Matematik8.sınıf matematik
Tüm üniteleri içermektedir!
85,305187
BiyolojiTyt biyoloji
Bio
95,163134
Felsefe11.Sınıf Felsefe 2.Dönem 2.Yazılı sınavı ders notları
20.yüzyıl felsefesini hazırlayan düşünce ortamı, 20.yüzyıl felsefesi temel problemleri ve akımları konularını içermektedir
113,599113
Biyoloji11. sınıf biyoloji boşaltım (üriner) sistemi ders notları
11. sınıf biyoloji boşaltım (üriner) sistemi ders notları
115,940619
TarihTYT AYT TARİH
Tarih
92,60363
FizikDalgalar
Fizik Notları
99,610142
Tarih9.sınıf tarih ders notları
Yeni maarif modele uygundur
92,22349
Türk Dili ve Edebiyatı9. Sınıf edebiyat ders notları.
9. Sınıflar için Türk Dili edebiyatı notları.
93,17073
Kullanıcılarımızdan yorumlar. Onlar her şeyi çok beğendi — sen de beğeneceksin.
4.6/5App Store
4.7/5Google Play
Uygulama çok kolay kullanılıyor ve güzel tasarlanmış. Şu ana kadar aradığım her şeyi buldum ve sunumlardan çok şey öğrendim! Kesinlikle ödevlerim için hep kullanacağım!
A.S.iOS kullanıcısı
Uygulama çok iyi. Çok fazla ders notu ve yardımlaşma var. Örneğin benim problem yaşadığım bir ders Geometriydi ve ANINDA yardım ettiler beraber hem sorularımı çözdük hem konu anlatımı buldum. Herkese tavsiye ederim.
S.L.Android kullanıcısı
BEN ŞOK. Reklamını sık sık gördüğüm için uygulamayı denedim ve gerçekten hayran kaldım. Bu uygulama okul için tam ihtiyacım olan şey. Anında ödev yardımı, konu anlatımı, örnek sınavlar, flaşkartlar hepsi hepsi var, şiddetle tavsiye ederim ✅
A.iOS kullanıcısı