Yerin Yapısı ve Jeolojik Zamanlar
Dünya bugünkü görünümünü kazanıncaya kadar çeşitli evrelerden geçmiştir. Her bir evreye jeolojik zaman denir. Yer kabuğu en üstteki tabakadır ve iki kısma ayrılır: kıtalarda kalın, okyanuslarda ince olan sial ve altındaki sıvı tabaka sima.
Jeolojik zamanlar şöyle sıralanır:
- İlkel zaman: Kıta çekirdekleri ve atmosfer oluşmuştur
- Birinci zaman (Paleozoik): Taş kömürü ve ilk canlıların oluşumu
- İkinci zaman (Mesozoik): Kıtaların ayrılması, Atlas Okyanusu'nun açılması, dinozorların yaşaması
- Üçüncü zaman (Tersiyer): Alp kıvrımlarının oluşumu, linyit, petrol, bor, tuz yataklarının oluşması
- Dördüncü zaman (Kuaterner): Buzul ve buzul sonrası devir, Ege karasının çökmesi, İstanbul ve Çanakkale boğazlarının oluşumu
Yerin katmanları merkezine doğru sırasıyla yerkabuğu (litosfer), manto ve çekirdekten oluşur. Merkeze doğru gidildikçe sıcaklık, basınç ve yoğunluk artar.
Dikkat! Bir yerin oluşumu ne kadar eskiyse orada deprem, volkan, kaplıca gibi coğrafi olayların görülme olasılığı o kadar düşüktür. Ülkemizde 1008 adet kaplıca bulunması, genç oluşumlu ve levha sınırında olduğunu gösterir.
Kayaçlar, yerkabuğunu oluşturan farklı sertlikteki taşlardır:
- Püskürük (Magmatik): İç püskürük (granit) ve dış püskürük (andezit, bazalt)
- Tortul: Kimyasal, fiziksel ve organik tortul taşlar
- Başkalaşım (Metamorfik): Püskürük ve tortul taşların değişmesiyle oluşur
Levha Tektoniği
Yerkabuğu iç içe geçmiş parçalardan oluşur. Her bir parçaya levha denir. Levhalar magma üzerinde hareket ederler. Alfred Wegener tarafından ortaya atılan bu teori, dünya haritasının yapboz şeklinde olmasıyla kanıtlanır.
Levha sınırlarında, fay hatları, volkanizma, deprem, kaplıcalar ve yüksek sıradağlar görülür.
