Akarsuların Oluşturduğu Birikim Şekilleri ve Diğer Dış Kuvvetler

Bu sayfada akarsuların oluşturduğu birikim şekilleri ve diğer dış kuvvetlerin (rüzgar, karstik süreçler) oluşturduğu yer şekilleri ele alınmaktadır.

Akarsuların oluşturduğu başlıca birikim şekilleri:

1. Delta: Akarsuların döküldüğü yerlerde, taşınan malzemenin (alüvyonların) birikmesi sonucu oluşur. Delta oluşumu için gerekli şartlar:

   • Gelgit olayının olmaması
   • Kıyıların sığ olması
   • Kıyılarda güçlü akıntıların oluşmaması
   • Akarsuların bol miktarda alüvyon taşıması

2. Menderes (Büklüm): Akarsular, eğimlerinin azaldığı yerlerde kıvrılarak akmaya başlarlar. Hem aşındırma hem de biriktirme sonucunda, bu kıvrımlar daha da genişleyerek menderesleri oluştururlar.

Highlight: 10.sınıf coğrafya akarsular slayt içeriğinde, menderes oluşturan akarsularda eğim azalmış, akarsu sürekli yatak değiştirmiş, akış hızı azalmış, akarsuyun boyu uzamış ve hidroelektrik enerji potansiyeli düşmüştür.

Rüzgarların oluşturduğu yer şekilleri:

• Aşınım şekilleri: Mantar kaya, şahit kaya, yardang, tafoni
• Birikim şekilleri: Lös, kumul, barkan, hamada

Example: 10. sınıf Coğrafya Rüzgar aşındırma ve biriktirme Şekilleri arasında mantar kaya ve kumul önemli örneklerdir.

Karstik (Yeraltı sularının oluşturduğu) şekiller:

Definition: Karstik şekiller, suda kolay çözünebilen kireç taşı, alçı taşı, kaya tuzu gibi kayaçların aşınmasıyla oluşan yer şekilleridir. Karstik şekillerin yaygın olduğu arazilere karstik araziler denir.

• Aşınım şekilleri: Lapya, dolin, uvala, polye, mağara galeri, obruk, kör vadi (düden)
• Birikim şekilleri: Sarkıt, dikit ve sütun, traverten

Highlight: Karstik şekiller türkiye'de en çok nerede görülür sorusunun cevabı Akdeniz çevresidir.

Buzulların ve Dalgaların Oluşturduğu Yer Şekilleri

Bu sayfada buzulların ve dalgaların oluşturduğu yer şekilleri ele alınmaktadır.

Buzulların Oluşturduğu Yer Şekilleri:

Definition: Buzul, yıl boyunca erimeden duran karlara ve buzlara kalıcı kar veya buzul denir.

Aşınım şekilleri:

• Sirk (Çukur)
• Buzul vadisi
• Hörgüç kaya

Birikim şekilleri:

• Moren: Buzulların aşındırıp taşıdığı materyal
• Drumlin
• Sander Düzlüğü

Highlight: 10.sınıf coğrafya dış kuvvetler konu anlatımı kapsamında, buzulların oluşturduğu yer şekilleri önemli bir konudur.

Dalgaların Oluşturduğu Yer Şekilleri:

Dalgalar derin kıyılarda aşındırma yaparken sığ kıyılarda birikim yapar.

Aşınım şekilleri:

• Falez (Yalıyar)
• Aşınım Düzlüğü
• Doğal köprü-mağara

Birikim şekilleri:

• Kıyı Oku
• Lagün (Kıyı set gölü)
• Tombolo (Saplı ada)
• Kumsal-plaj

Example: Lagün örnekleri arasında Akyatan gölü, Büyükçekmece, Küçükçekmece ve Terkos gölleri sayılabilir.

Highlight: 10.sınıf coğrafya dış kuvvetler pdf test içeriklerinde, dalgaların oluşturduğu yer şekilleri sıkça sorulmaktadır.

Bu sayfadaki bilgiler, 10. sınıf dış kuvvetler pdf ve 10.sınıf dış kuvvetler özet pdf kaynaklarında detaylı olarak işlenmektedir. Öğrenciler, 10. sınıf coğrafya akarsular pdf ve 10. sınıf coğrafya göller pdf gibi kaynaklardan da yararlanabilirler.

Dış Kuvvetler ve Temel Kavramlar

Bu sayfada dış kuvvetler ve akarsularla ilgili temel kavramlar ele alınmaktadır. Dış kuvvetler, atmosfer ve güneşten kaynaklanan ve iç kuvvetlerin oluşturduğu yer şekillerini aşındıran etmenlerdir. Başlıca dış kuvvetler şunlardır:

1. Akarsular: Yağışlı ve sulak bölgelerde etkilidir (örneğin Ekvator, Güneydoğu Asya, Karadeniz).
2. Rüzgarlar: Kurak ve bitki örtüsü cılız bölgelerde yoğundur.
3. Buzullar: Kutuplarda ve yüksek bölgelerde etkilidir.
4. Karstik Şekiller (Yeraltı Suları): Akdeniz bölgesinde yaygındır.
5. Dalgalar: Kıyılarda etkilidir.

Akarsularla ilgili temel kavramlar şunlardır:

Vocabulary: Akarsu, belli bir eğim doğrultusunda akışa geçen sürekli ya da süreksiz suya denir.

• Akarsu kaynağı: Doğduğu yer
• Akarsu ağzı: Denize döküldüğü yer
• Debi (Akım): Akarsuyun bir kesitinden 1 saniyede geçen su miktarı
• Akarsu hızı: Birim zamanda alınan yol
• Akarsu havzası: Akarsuyun tüm su toplama alanı
• Akarsu yatağı: Akarsuyun içinden aktığı oluk
• Akarsu rejimi: Akarsuyun akıttığı suyun yıl içerisindeki değişimi
• Denge profili: Akarsuyun kaynağı ile ağzı arasındaki eğimin sıfırlanması ya da azalması durumu

Highlight: 10. sınıf coğrafya iç ve dış kuvvetler konu özeti kapsamında, akarsuların oluşturduğu yer şekilleri aşınım ve birikim şekilleri olarak ikiye ayrılır.

Aşınım şekilleri arasında vadi, plato, dev kazanı, peneplen, peri bacaları ve kırgıbayır bulunur. Vadi türleri arasında kertik vadi, boğaz (yarma) vadi, kanyon vadi, asimetrik vadi ve alüvyal tabanlı vadi yer alır.

Definition: Alüvyal, akarsuların aşındırıp, taşıyıp, biriktirdiği materyallere denir.