Canlıların Ortak Özellikleri ve Bileşikleri

Tüm canlılar hücresel yapı, organizasyon, adaptasyon, homeostaz, büyüme ve gelişme, üreme ve irritabilite özelliklerine sahiptir. Bu özellikler sayesinde canlılar yaşamlarını sürdürebilir ve çevrelerine uyum sağlayabilirler.

İnorganik bileşikler canlılar tarafından üretilmez, çevreden hazır olarak alınır. Su, asitler, bazlar ve tuzlar bu gruba girer. Organik bileşikler ise canlılar tarafından üretilir ve yapısında karbon bulunur.

Karbonhidratlar canlıların temel enerji kaynağıdır. Monosakkaritler (tek şeker), disakkaritler (çift şeker) ve polisakkaritler (çoklu şeker) olmak üzere üçe ayrılırlar.

Hatırla: Bitkilerde glikoz ve fruktoz sentezlenir, hayvanlarda ise sadece galaktoz (süt şekerinde) bulunur!

Heksozlar altı karbonlu şekerlerdir. Glikoz kan şekeri, fruktoz meyve şekeri olarak bilinir. Her ikisi de aynı formüle sahiptir ama yapıları farklıdır (izomer).

Disakkaritler iki monosakaritin glikozit bağıyla birleşmesiyle oluşur. Maltoz (arpa şekeri), laktoz (süt şekeri) ve sakkaroz (kamış şekeri) önemli örneklerdir.

Polisakkaritler çok sayıda glikozun birleşmesiyle oluşur. Nişasta ve glikojen depolama, selüloz ve kitin ise yapısal görevler üstlenir.

Yağlar (lipitler) suda çözünmez ve en fazla enerji veren moleküllerdir. Doymuş yağlar (hayvanlarda, oda sıcaklığında katı) ve doymamış yağlar (bitkilerde, oda sıcaklığında sıvı) olarak ikiye ayrılır.

Fosfolipit hücre zarının yapısında bulunur, steroidler hormonlarda ve kolesterol hücre zarında yer alır.

Proteinler canlılarda en fazla bulunan organik moleküllerdir. Amino asitlerden oluşur ve peptit bağıyla birbirine bağlanır. Vücut savunması, oksijen taşıma, kas hareketi ve enzim görevlerini üstlenirler.

Nükleik asitler kalıtsal bilgiyi taşır. DNA (A-T-G-C bazları) ve RNA (A-U-G-C bazları) olmak üzere iki türü vardır. DNA çift zincirli, RNA tek zincirlidir.