Enzimler ve Özellikleri

Enzimler, vücudumuzda gerçekleşen biyokimyasal tepkimeleri hızlandıran protein yapılı moleküllerdir. Her enzimin belirli bir substrata özel olması, anahtarın kilide uyması gibidir.

Enzimlerin çalışabilmesi için optimum koşullar gerekir. Çok yüksek sıcaklıkta (genellikle 55°C üzeri) enzimin protein yapısı bozulur ve çalışamaz hale gelir. Aynı şekilde her enzimin çalışabileceği belirli bir pH aralığı vardır.

Enzim ve substrat miktarı arttıkça, tepkime hızı da belirli bir noktaya kadar artar. Ancak ortamda ya enzim ya da substrat bittiğinde tepkime durur. Bunun sınava yansıması, grafikleri yorumlayabilmen gereken sorular şeklinde olabilir.

Dikkat! Enzimlerin çalışması için ortamdaki su miktarının %15'in üzerinde olması gerekir. Bu yüzden kurutulmuş gıdalar uzun süre bozulmadan kalabilir.

Enzimlere Etki Eden Faktörler

Enzimlerin çalışma hızını etkileyen birçok faktör vardır. Sıcaklık ve pH bunların en önemlilerindendir. Her enzimin en verimli çalıştığı optimum sıcaklık ve pH değeri bulunur.

Aktivatörler, enzimlerin çalışma hızını artıran maddelerdir. Örneğin, hidroklorik asit (HCl) pepsinojenin aktif pepsin haline gelmesini sağlar. Bazı enzimler ise ışık ile aktive olur, fotosentezde çalışan enzimler buna örnektir.

İnhibitörler ise enzimin çalışmasını yavaşlatan veya durduran maddelerdir. İnhibitörler enzimin aktif merkezini etkileyerek çalışmasını engelleyebilir. Bu durum geri dönüşümlü veya geri dönüşümsüz olabilir.

Substrat yüzeyi de enzimatik tepkimelerin hızını etkiler. Yüzey alanı arttıkça enzimin etkili olduğu alan da artar ve tepkime hızlanır. Bu nedenle besinlerin ince çiğnenmesi sindirim enzimlerinin daha hızlı çalışmasını sağlar.

Pratik bilgi: Sınavda en çok karşına enzim-substrat ilişkisini gösteren grafikler çıkacak. Bu grafiklerin ne anlama geldiğini iyi öğrenirsen soruları kolayca çözebilirsin!

Hormonlar ve Vitaminler

Hormonlar, belirli hücrelerden salgılanıp hedef hücreler üzerinde düzenleyici etki gösteren organik bileşiklerdir. Amino asit, protein veya steroid yapılı olabilirler ve vücuttaki çeşitli süreçleri kontrol ederler.

Vitaminler ise vücudumuzun genellikle üretemediği ve dışarıdan almak zorunda olduğu organik bileşiklerdir. Vitaminler enerji vermez ancak metabolik süreçlerin düzenlenmesinde çok önemli roller üstlenir.

Vitaminler çözünürlüklerine göre iki gruba ayrılır: Yağda çözünen vitaminler (A, D, E, K) ve suda çözünen vitaminler (B ve C). Yağda çözünenler vücutta depolanabilir ve fazlası toksik etki yaratabilir. Suda çözünenler ise depolanamaz ve fazlası idrarla atılır.

Sınav ipucu: Vitamin eksikliklerinin neden olduğu hastalıkları ezberle! A vitamini eksikliği gece körlüğü, D vitamini eksikliği raşitizm, C vitamini eksikliği skorbüt, B1 vitamini eksikliği beriberi hastalığına yol açar.