Lipitler ve Proteinler
Lipitler, polimer yapıda olmayan tek organik gruptur. Yağlar (trigliseritler), fosfolipitler ve steroidler olarak üç ana gruba ayrılır. Trigliseritler, bir gliserol ve üç yağ asidinden oluşur ve enerji deposu olarak işlev görür. Karbonhidratlara göre daha fazla enerji verirler.
Yağlar, doymuş (katı, hayvansal) ve doymamış (sıvı, bitkisel) olarak ikiye ayrılır. İnsan vücudu bazı yağları üretemez, bu nedenle bunları dışarıdan almak zorundadır. Fosfolipitler, hücre zarının temel yapıtaşıdır ve bir gliserol molekülüne iki yağ asidi ve bir fosfat grubunun bağlanmasıyla oluşur.
Steroidler, dört karbon halkasından oluşan ve vücutta az miktarda bulunan lipitlerdir. En önemli steroid kolesteroldir ve hücre zarının yapısında yer alır, ayrıca eşey hormonlarının üretiminde kullanılır.
Proteinler, amino asitlerin peptit bağlarıyla birleşmesiyle oluşur. Her amino asit, amino grubu −NH2, karboksil grubu −COOH ve radikal gruptan oluşur. Radikal grup, amino asidin özelliklerini belirler. İki amino asidin birleşmesi dipeptit, üç amino asidin birleşmesi tripeptit, çok sayıda amino asidin birleşmesi ise polipeptit veya protein oluşturur.
💡 İpucu: Büyük organik moleküllerin (nişasta, glikojen, proteinler) sentezlenmesi dehidrasyon ile olurken, parçalanmaları hidroliz ile gerçekleşir. Bu, biyolojide temel bir yapım-yıkım mekanizmasıdır.
Proteinler, yapısal (hücre zarı, kas, saç, tırnak) ve işlevsel (enzim, hormon, antikor) görevler üstlenir. Amino asitlerin birleşerek proteinleri oluşturması, glukozun polisakkaritleri oluşturması gibi yapım (anabolizma) reaksiyonuna örnektir.