Sınıflandırma ve Virüsler

Canlılar benzerliklerine göre iki temel şekilde sınıflandırılır. Yapay sınıflandırma (amficik), aynı görevi yapan ama farklı kökene sahip analog organları inceler. Doğal sınıflandırma ise kökeni aynı ama görevi farklı olan homolog organları temel alır.

Sınıflandırma hiyerarşisi en küçük birimden en büyüğe doğru şöyle gider: Tür, Cins, Familya, Takım, Sınıf, Şube, Alem. Bu sıralamada yukarı çıktıkça birey sayısı ve çeşitlilik artarken, ortak özellik, akrabalık ve genetik benzerlik azalır.

Virüsler canlı ve cansız arası geçiş formlarıdır. Hücresel yapıları yoktur ve canlılar aleminde yer almazlar. Beslenmez, büyümez ve metabolizmaları yoktur. Sadece konak hücrede çoğalabilirler. Dışarıda protein kılıf, içeride genetik materyal (DNA veya RNA) bulunur. Ribozom ve enzim sistemleri olmadığı için antibiyotiklerden etkilenmezler.

Bunu hatırla! Virüsler interferon adlı molekül ürettirirler. Bu molekül sağlıklı hücreleri uyararak bağışıklık sistemini harekete geçirir.

Prokaryotlar dünyasına baktığımızda iki ana grup görürüz: bakteriler ve arkeler. Bakteriler tek hücreli, ribozom dışında organeli olmayan canlılardır. Bakterilerde gen aktarımı üç şekilde olur: transformasyon (serbest DNA'nın alınması), transdüksiyon (virüsler aracılığıyla) ve konjügasyon (plazmitler aracılığıyla).

Arkeler ve Ökaryotlar

Arkeler, bakterilere benzer ama daha çok adaptasyon yeteneğine sahiptir. Bazılarında hücre duvarı yoktur ve DNA'ları halkasal olup genellikle histonla çevrilidir. Antibiyotiklerden etkilenmezler ve endospor oluşturmazlar. Ekstrem ortamlarda (asidik, bazik, tuzlu, sıcak veya soğuk) yaşayabilirler.

Ökaryotlar bölümünde ilk incelediğimiz grup Protistler'dir. Bunlar tek hücreli organizmalardır ve çeşitli alt gruplara ayrılırlar:

• Kamçılılar: Öglena gibi hem ototrof hem heterotrof olabilenler. Kloroplast ve stigma içerirler.
• Silliler: Paramesyum gibi heterotrof beslenen, iki çekirdekli canlılar. Kontraktil koful içerirler.
• Kök Ayaklılar: Amip gibi yalancı ayakla hareket eden, kontraktil kofullu canlılar.
• Sporlular: Plazmodium gibi pasif hareket eden, sivrisinekle bulaşan parazitler.

Dikkat! Ökaryotik protistlerde organel bulunur ama hücre duvarı her zaman yoktur. Bu özellik onları prokaryotlardan ayırır.

Bitkiler çok hücreli, ototrof canlılardır. Depo karbonhidratları nişastadır ve hücre duvarları selülozdur. İletim demetine sahip olup olmamalarına göre damarsız ve damarlı olarak iki gruba ayrılırlar. Damarlılar da tohumlu ve tohumsuz olarak ayrılır. Tohumlular da açık tohumlular (çam gibi) ve kapalı tohumlular (elma, buğday gibi) olarak ikiye ayrılır.

Mantarlar ve Önemli Bilgiler

Mantarlar tek veya çok hücreli olabilen heterotrof canlılardır. Kitin yapılı hücre duvarları vardır ve depo karbonhidratları glikojendir. Çürükçül veya parazit beslenebilirler. Mantarlar aktif hareket edemezler, bu özellik onların bitkisel özellikleridir.

Mantarların çeşitleri şunlardır: Tek hücreli maya mantarları (mayalama yapar), çok hücreli küf mantarları (çürükçül ve parazit, antibiyotik kaynağı), şapkalı mantarlar (zehirli olabilir) ve pas mantarları (tahıllarda hastalık yapar).

Sınıflandırmayla ilgili hatırlanması gereken bazı önemli noktalar:

• Tüm bakterilerde hücre zarı, DNA, RNA ve ribozom bulunur
• Virüslerin metabolizması yoktur, kristalize haldeyken tamamen cansızdırlar
• Cins aynı olan canlıların familya, takım, sınıf, şube ve alemi de aynıdır
• Takım aynı ise sınıf, şube ve alem de aynıdır

Sınava hazırlık notu: Sinir sistemi sadece hayvanlar aleminde bulunur. Kapsül patojen bakterilerde görülür. Tüm bitkilerde kloroplast olmak zorunda değildir!

Canlıları sınıflandırırken, aralarındaki benzerlik ve farklılıkları iyi anlamak çok önemlidir. Her grubun kendine has özellikleri onların yaşam biçimlerini ve evrimsel geçmişlerini yansıtır. Konuyu çalışırken her grubun ayırt edici özelliklerine odaklanın.