TYT Biyoloji Canlıların Yapısı

Yağların Genel Özellikleri ve Görevleri

Yağlar C, H, O elementlerinden oluşur ve bazılarında fosfor ile azot da bulunur. En önemli özelliği hidrojen bakımından zengin, oksijen bakımından fakir olmalarıdır.

Bu özel yapı sayesinde yağlar hafiftir ve oksijenli solunumla yıkıldıklarında bol enerji verirler. Aynı zamanda metabolik su da oluştururlar - bu yüzden çöl hayvanları ve kış uykusuna yatan canlılar yağlarını su kaynağı olarak kullanabilir!

Yağlar suda çözünmez ama eter, kloroform gibi organik çözücülerde çözünür. Diğer organik moleküllerden farklı olarak özel yağ dokusunda depolanırlar.

Görevleri şunlardır:

• İkinci sırada enerji verici (yıkımları zor olduğu için)
• Hücre zarının yapısına katılır
• Vitamin ve hormon yapısına katılır
• Dış etkilerden koruma sağlar (soğuk, darbeler)
• Yağda çözünen vitaminlerin (A,D,E,K) alınmasına yardım eder

Önemli: Yağlar en çok enerji vermelerine rağmen ikinci sırada kullanılır çünkü yıkımları karbohidratlardan daha zordur.

Yağ Çeşitleri: Trigliseritler, Fosfolipitler ve Steroitler

Trigliseritler (Nötral yağlar) hayvanlarda depolanan ve en fazla enerji veren yağ çeşididir. 1 gliserol + 3 yağ asidi nin ester bağlarıyla birleşmesiyle oluşur.

Yağ asitleri iki çeşittir:

• Doymuş yağ asitleri: Tek bağlı, katı halde, hayvansal kaynaklı (tereyağı)
• Doymamış yağ asitleri: Çift bağlı, sıvı halde, bitkisel kaynaklı (zeytinyağı)

Fosfolipitler hücre zarının temel yapı taşıdır. 1 gliserol + 2 yağ asidi + fosfat grubundan oluşur. Fosfat kısmı suyu sever (hidrofilik), yağ asidi kısmı suyu sevmez (hidrofobik).

Steroitler dört halkalı yapıda olan yapısal lipitlerdir. Kolesterol en önemli örneğidir - hücre zarında bulunur, eşey hormonlarının yapımında kullanılır ve D vitamini sentezine katılır.

Dikkat: Trans yağlar (margarin) yapay olarak üretilir ve sağlığa zararlıdır. Kötü kolesterolü yükseltip iyi kolesterolü düşürür!