Sindirim Sisteminin Yapısı ve Ağızdan Mideye

Sindirim, kimyasal ve mekanik olarak gerçekleşir. Kimyasal sindirimde su ve enzimlerle besinleri yapı taşlarına ayırırız. Bu süreç hücre içinde (lizozom enzimleriyle) veya hücre dışında gerçekleşebilir.

Sindirim sistemi, sindirim kanalı ve yardımcı organlardan oluşur. Sindirim ağızda başlar. Burada hem mekanik parçalama hem de tükürükteki amilaz enzimi ile karbonhidrat sindirimi başlar. Sonra besinler yutak (farinks) ve gırtlak kapağı (epiglottis) üzerinden geçer.

Yemek borusu, besinleri peristaltik hareketlerle mideye doğru iter. Yemek borusunun üst kısmında çizgili kaslar, alt kısmında ise düz kaslar bulunur. Bu kasların hareketi yutkunma işlemini gerçekleştirir.

Not: Sindirim enzimleri hidrolitik enzimlerdir yani su kullanarak parçalama yaparlar. Bu süreç vücutta enerji gerektirmez!

Mide, besinlerin geçici olarak depolandığı yerdir. Mide ağzı (kardia) ve mide kapısı (pilör) ile kontrol edilir. Midede protein sindirimi başlar. Mide özsuyunu salgılayan epitel hücreler sayesinde besinler kimus adı verilen bulamaç haline gelir.

İnce ve Kalın Bağırsak

İnce bağırsak, yaklaşık 7,5 metre uzunluğunda olup besin sindirimi ağırlıklı olarak burada gerçekleşir. Oniki parmak bağırsağı (duodenum), jejunum ve ileum olmak üzere üç bölümden oluşur. İnce bağırsak duvarındaki villus yapıları ve bunların üzerindeki mikrovilluslar sindirim yüzeyini genişleterek besinlerin emilimini artırır.

Oniki parmak bağırsağına asidik kimus geldiğinde sekretin hormonu salgılanır. Bu hormon, pankreastan bikarbonat iyonu bakımından zengin sıvı salgılanmasını uyararak kimusu bazik hale getirir. Ayrıca kolesistokinin hormonu pankreası ve safra kesesini uyarır. Sindirim, karaciğer ve pankreas salgılarıyla ince bağırsakta tamamlanır.

Kalın bağırsak; çıkan kolon, yatay kolon ve inen kolondan oluşur. Burada suyun ve bazı minerallerin emilimi gerçekleşir. Kalın bağırsakta bulunan bakteriler sayesinde K ve B12 vitaminleri sentezlenir.

Dikkat: İnce bağırsaktaki villus ve mikrovillusların yapısını iyi anlamalısın, çünkü emilim kapasitesini büyük ölçüde artıran bu yapılar sınavlarda sıkça sorulur!

Yardımcı Sindirim Yapıları ve Kimyasal Sindirim

Sindirim sisteminin yardımcı organları tükürük bezleri, pankreas, karaciğer ve safra kesesidir. Tükürük bezleri pH 6-7 olan tükürük sıvısı üretir ve içindeki amilaz enzimi karbonhidrat sindirimini başlatır. Pankreas hem hormon hem de sindirim enzimi (lipaz, amilaz gibi) salgılayan karma bir bezdir.

Karaciğer, vücudumuzdaki en büyük bezdir. Enzim içermeyen safra sıvısını üretir ve bunu safra kesesinde depolar. Safra sıvısı yağların sindiriminde önemlidir. Karaciğer ayrıca protein, yağ ve karbonhidrat metabolizmasını düzenler, toksik maddeleri zararsız hale getirir, A, D, E vitaminlerini depolar ve kan pıhtılaşması için gereken fibrinojeni üretir.

Besinlerin kimyasal sindirimi şöyle gerçekleşir:

• Karbonhidratlar: Ağızda amilaz ile başlar, ince bağırsakta pankreatik amilazla disakkaritlere kadar parçalanır
• Proteinler: Midede pepsinojen → pepsin dönüşümü ile başlar, ince bağırsakta tripsin ve kimotripsinle devam eder
• Yağlar: İnce bağırsakta safra tuzları ve pankreasın lipaz enzimiyle sindirilir
• Nükleik asitler: İnce bağırsakta pankreasın nükleaz enzimleriyle sindirilir

Bilgi: Pankreastan gelen sindirim enzimleri inaktif formda salgılanır ve ince bağırsakta aktif forma dönüşür. Böylece organların kendi kendini sindirmesi önlenir!

Hormonlar ve Besin Emilimi

Sindirim sistemi çeşitli hormonlarla düzenlenir. Gastrin mide tarafından salgılanır ve mide salgısını uyarır. Sekretin ve kolesistokinin ince bağırsaktan salgılanarak pankreas, karaciğer ve safra kesesinin çalışmasını düzenler.

Besinlerin emilimi büyük ölçüde ince bağırsaktaki villuslarda gerçekleşir. Villuslarda hem kan damarları hem de lenf damarları bulunur. Su ve suda çözünen vitaminler doğrudan kan damarlarına geçerken, yağlar ve yağda çözünen vitaminler önce lenf damarlarına sonra kana geçer.

Midede emilim çok azdır. Besin maddeleri kolaylaştırılmış difüzyon veya aktif taşıma yoluyla kana geçer. Sindirim kanalından emilen besin maddeleri öncelikle karaciğere götürülür, burada işlenir ve daha sonra vücuda dağıtılır.

İpucu: Sindirim sisteminin düzgün çalışması için yeterli su tüketimi çok önemlidir. Günde en az 2 litre su içmeyi unutma!