Protistalar Alemi ve Genel Özellikleri

Protistalar, ökaryot hücre yapısına sahip mikroorganizmalardır. Bazıları tek hücreli, bazıları ise çok hücrelidir ama çok hücreli olanlarda bile doku oluşumu göremeyiz.

Beslenme şekilleri oldukça çeşitlidir. Bazıları ototrof (kendi besinini kendi üretebilen) iken bazıları heterotrof (hazır besinle beslenen) özellik gösterir. Üreme konusunda da çeşitlilik sergilerler: Eşeysiz üreyebildikleri gibi, eşeyli üremede konjugasyon (genetik materyal alışverişi) yapabilirler.

Protistalar genel olarak dört ana gruba ayrılır: Kök ayaklılar (amip), kamçılılar (öglena), silliler (paramesyum) ve sporlular (plasmodium). Ayrıca yaşam biçimlerine göre bitki benzeri, hayvan benzeri, hastalık yapıcı ve ayrıştırıcı olarak da sınıflandırılabilirler.

İlginç Bilgi: Protistalar arasında hem fotosentez yapabilen hem de hazır besinle beslenebilen canlılar vardır. Bu özellik onları doğadaki pek çok canlıdan ayırır!

Önemli Protista Türleri ve Özellikleri

Amip, tatlı sularda yaşayan ve yalancı ayakları sayesinde hem hareket eden hem de beslenen bir protisttır. Bu yalancı ayaklar, hücre zarının uzaması ile oluşur. Amiplerde kontraktil koful bulunur ve bu yapı fazla suyu dışarı atarak hücreyi patlamaktan korur. Amipler sadece eşeysiz ürerler ve bölünmeleri amitoz ile gerçekleşir.

Öglena tatlı sularda bulunan ve hem ototrof hem de heterotrof beslenebilen ilginç bir canlıdır. Pelikula adı verilen, protein yapılı bantlardan oluşan bir yapı öglenaya şekil ve dayanıklılık sağlar. Işığı algılayan "sığlaç" adlı özel bir yapıya sahiptir. Öglena sadece eşeysiz ürer ve boyuna bölünerek çoğalır.

Paramesyum (terliksi hayvan) aktif hareket edebilen heterotrof bir protisttır. Vücudu siller ile kaplıdır ve bu sayede suda hızlı hareket edebilir. Terliksi bir şekle sahiptir ve enine bölünerek eşeysiz ürer.

Dikkat: Tatlı sularda yaşayan tek hücreli canlılarda (amip, öglena, paramesyum) kontraktil koful bulunur. Bu yapı, fazla suyu dışarı atarak hücrenin patlamasını önler!

Hastalık Yapıcı ve Ayrıştırıcı Protistler

Plasmodium malaria parazit bir protisttir ve insanlarda sıtma hastalığına neden olur. Bu tehlikeli parazit, Anofel cinsi sivrisinekler aracılığıyla insanlara bulaşır. Vücuda girdikten sonra karaciğer hücrelerine ve daha sonra kırmızı kan hücrelerine yerleşerek çoğalır.

Tripanozoma da parazit bir protisttır ve çeçe sineği aracılığıyla bulaşarak uyku hastalığına sebep olur. Bu hastalık tedavi edilmezse ölümle sonuçlanabilir.

Algler suda yaşayan ve fotosentez yapabilen protistlerdir. Sahip oldukları pigmentlere göre yeşil alg, kırmızı alg, kahverengi alg gibi isimler alırlar. Alglerin en ilginç özelliklerinden biri çift çekirdekli olmalarıdır.

Çuk mantarlar (cıvık mantarlar), amipsi hareket edebilen ayrıştırıcı protistlerdir. Doğada çürüyen organik maddeleri parçalayarak ekosistemdeki madde döngüsüne katkıda bulunurlar.

Merak Uyandıran Bilgi: Algler, dünyadaki oksijenin yaklaşık %70'ini üretir! Yani her iki nefesten birini alglere borçluyuz.