Organellerin Sınıflandırılması ve Ribosom

Hücrelerindeki tüm büyük molekül olayları organeller denilen yapılar içinde gerçekleşir. Bu organeller zar yapılarına göre üç grupta toplanır: zarsız, tek zarlı ve çift zarlı organeller.

Ribosom tüm canlı hücrelerde bulunan zarsız bir organeldir. En önemli görevi protein sentezi yapmaktır. Yapısında protein ve r-RNA bulunur, bu yüzden nükleoprotein yapıda olduğu söylenir.

Ribosom sadece protein sentezi yapılacağı zaman bir araya gelen büyük ve küçük iki alt birimden oluşur. Hücrede farklı yerlerde bulunabilir: endoplazmik retikulum zarı üzerinde, çekirdek zarı üzerinde, mitokondri ve kloroplast içinde veya sitoplazmada serbest halde.

Önemli Not: Ribosomlar aminoasit üretmez, sadece bunları birleştirerek protein yapar!

Sentrozom, Golgi Aygıtı ve Endoplazmik Retikulum

Sentrozom zarsız bir organel olup iki sentriyolden oluşur. En önemli görevi hücre bölünmesi sırasında kromozomları kutuplara çekmektir. Hayvan hücrelerinde bulunur, bitki hücrelerinde yoktur.

Golgi aygıtı tek zarlı bir organeldir ve endoplazmik retikulumdan gelir. Görevleri protein paketleme, salgı yapma ve hücre duvarı oluşumudur. Üst üste dizilmiş yassı keseciklerden oluşur ve kompleks moleküller sentezleyebilir.

Endoplazmik retikulum (ER) tek zarlı organel olup hücre zarından başlar. İki türü vardır: Granüllü ER ribosom taşır ve hücre dışına salgılanacak protein üretir. Granülsüz ER ise karbonhidrat ve lipit sentezi yapar.

Salgı Yolu: Ribosom → ER → Golgi → Koful → Hücre dışı

Lizozom, Koful, Mitokondri ve Peroksizom

Lizozom sadece hayvan hücrelerinde bulunan tek zarlı organeldir. İçinde sindirici enzimler bulundurur ve hücre içi sindirimden sorumludur. Zarı yırtılırsa hücre kendini sindirir, buna otoliz denir.

Koful tek zarlı organel olup tüm ökaryotlarda bulunur. Hayvan hücrelerinde küçük ve çok sayıda, bitki hücrelerinde ise büyük ve azdır. Görevlerine göre isimlendirilirler.

Mitokondri çift zarlı organel olup kendi DNA, RNA ve ribosomuna sahiptir. En önemli görevi aerobik solunum ile ATP üretmektir. İç zarı kıvrımlı olarak daha fazla ATP üretir.

Peroksizom tek zarlı organel olup katalaz enzimi taşır. H₂O₂'yi zararsız hale getirir ve yağ asitlerini küçük moleküllere çevirir.

Aerobik Solunum: Glikoz + O₂ → CO₂ + H₂O + ATP