Nükleik Asitlerin Temel Yapısı

DNA ve RNA, nükleotit adı verilen küçük birimlerden oluşan dev moleküllerdir. Her nükleotit üç parçadan meydana gelir: azotlu baz, pentoz şeker ve fosfat grubu. Bu yapılar C, H, O, N ve P elementlerini içerir.

Nükleotitler arasında iki tür bağ bulunur: şeker ile fosfat arasında fosfodiester bağı, şeker ile baz arasında ise glikozit bağı. DNA'da deoksiriboz şekeri, RNA'da riboz şekeri bulunur. Azotlu bazlar ise adenin (A), guanin (G), sitozin (S), timin (T) ve urasil (U)'dur.

RNA çeşitlerinin hepsi DNA üzerinden sentezlenir ve protein sentezinde görev alır. RNA hidroliz edildiğinde timin bazı ve deoksiriboz şekeri oluşmaz çünkü bunlar RNA'da yoktur. DNA ise çift zincirli sarmal yapıda olup, kendini eşleyebilme yeteneğine sahiptir.

Dikkat! DNA zincirlerini birbirine bağlayan fosfodiester bağları değil, zayıf hidrojen bağlarıdır.

DNA Yapısı ve Nükleik Asit Keşifleri

DNA zincirlerinde guanin-sitozin arasında 3 hidrojen bağı, adenin-timin arasında 2 hidrojen bağı bulunur. Bu özellik DNA termometresi üretiminde kullanılır çünkü ısıtıldığında bu zayıf bağlar açılır.

Prokaryotlarda DNA ve RNA, polinükleotit yapılı olmaları, fosfodiester bağı içermeleri ve genetik bilgi taşımaları açısından ortaktır. Ökaryotik hücrelerde DNA iki iplikli ve antiparalel uzanırken, belirli baz eşleşmesi kuralları vardır.

Nükleik asit keşfi tarihi önemlidir: Friedrich Miescher çekirdek asidini keşfetti, Frederick Griffith bakteriler arası gen transferini gösterdi, Oswald Avery kalıtım materyalinin DNA olduğunu kanıtladı. Rosalind Franklin'in X-ışını fotoğrafları Watson ve Crick'in DNA yapısını açıklamasına yardım etti.

Genetik birimlerin karmaşıklık sırası: nükleotit → kodon → gen → kromozom şeklindedir. Bu hiyerarşi sınavlarda sıkça sorulur.

Önemli! RNA'da zayıf hidrojen bağları varsa, bu molekülün fosfodiester bağına sahip olduğundan kesinlikle emin olabiliriz.