Kalıtımın Temelleri
Kalıtım, genetik özelliklerin ebeveynlerden yavrulara aktarılması sürecidir. Bu süreçte en önemli molekül, genetik bilginin taşıyıcısı olan DNA'dır. DNA, nükleotitlerden oluşan ve çift sarmal yapıya sahip olan kompleks bir moleküldür.
Genler, DNA üzerindeki belirli bölgelerdir ve bir özelliği belirleyen bilgiyi taşırlar. Genler, proteinlerin yapımı için gereken talimatları içerir. Kromozomlar ise DNA'nın histon proteinleri etrafında kıvrılmasıyla oluşan yapılardır. İnsan vücudunda toplam 46 kromozom (23 çift) bulunur.
Kromozomlar otomozomlar ve gonozomlar olarak iki gruba ayrılır. Otomozomlar vücudun genel özelliklerini belirlerken, gonozomlar (X ve Y) cinsiyeti belirler. Aleller ise aynı genin farklı formlarıdır ve bir birey, bir genin iki alelini (biri anneden, biri babadan) taşır.
💡 Genetik bilgi aktarımında bir püf nokta: Bir bireyin sahip olduğu her özellik için bir çift alel taşıdığını, ancak gametlerinde (yumurta veya sperm) bu çiftin sadece birini aktardığını unutma!
Mendel'in Kalıtım Yasaları
Gregor Mendel'in genetik çalışmaları kalıtımın anlaşılmasında devrim yaratmıştır. Ayrılma Yasası (Birinci Yasa), bir bireyin bir özelliği belirleyen iki alelinin gametler oluşurken ayrıldığını ve her gametin sadece bir alel taşıdığını açıklar. Örneğin, sarı ve yeşil bezelye rengi alelleri, gametlerde ayrılır.