Çözelti Çeşitleri ve Ozmoz Etkileri
Hücreler bulundukları ortamın derişimine göre üç farklı durumda incelenebilir. Bu durumlar hücrelerin su dengesini doğrudan etkiler.
İzotonik ortam, hücre ile aynı yoğunluğa sahiptir ve ozmotik denge halindedir. Serum fizyolojik kan ile izotonik olduğu için damar yoluyla verilebilir. Bu ortamda hücre ne şişer ne de büzülür.
Hipertonik ortam, hücrenin bulunduğu çok yoğun ortamdır (bal, reçel, deniz suyu). Bu ortamda hücreler su kaybederek büzüşür ve plazmoliz gerçekleşir.
Hipotonik ortam ise hücreye göre az yoğun ortamdır. Hücreler bu ortamda su alarak şişer ve deplazmoliz oluşur. Hayvan hücreleri fazla su alıp patlayabilir (hemoliz), ancak amip gibi canlılar kontraktil koful sayesinde patlamaktan korunur.
💡 Bilgi: Bir hücrenin deplazmolize uğrayabilmesi için önce plazmolize uğraması gerekir. Bitki hücreleri hipotonik ortamda hücre çeperi sayesinde patlamaz, sadece turgor durumuna geçer.
Diyaliz, suda çözünmüş maddelerin seçici geçirgen zarlardan difüzyonudur. Bu prensip böbrek hastalarının kanındaki üre ve atıkları temizlemek için kullanılır.