Endokrin Sistem ve Hormonlar

Endokrin sistem, salgılarını doğrudan kana veren kanalsız bezlerden oluşur. Bu bezlerin ürettiği kimyasal uyarıcılara hormon denir. Hormonlar kanda belirli bir seviyede bulunur ve organik moleküllerdir. Aynı endokrin bez farklı hormonlar salgılayabilir ve farklı bezlerden çıkan hormonlar aynı organı etkileyebilir.

Hormonlar yapılarına göre üç gruba ayrılır: steroid yapılı (östrojen, progesteron), aminoasit yapılı (tiroksin) ve protein yapılı (insülin, glukagon) hormonlar. Her birinin hedef hücrelerde farklı etki mekanizmaları vardır.

Hipotalamus, endokrin sistemin kontrolünde merkezi rol oynar. Hem otonom sinir sistemi üzerinde hem de hormonal kontrolde etkilidir. Hipofiz bezi ise ön lop, ara lop ve arka lop olmak üzere üç kısımdan oluşur ve vücuttaki en önemli endokrin bezlerden biridir.

Dikkat! Hormon dengesinin bozulması çeşitli hastalıklara neden olabilir. Örneğin tiroksin eksikliğinde guatr, büyüme hormonu fazlalığında akromegali ortaya çıkabilir.

Hipofiz bezinden salgılanan önemli hormonlar şunlardır: Büyüme hormonu (STH), tiroit bezini uyaran TSH, böbrek üstü bezini uyaran ACTH, süt salgılanmasını kontrol eden PRL, üreme organlarını düzenleyen FSH ve LH, deriye renk veren MSH ve su dengesini düzenleyen ADH.

Tiroit bezi ise tiroksin ve kalsitonin hormonlarını salgılar. Tiroksin metabolizma hızını düzenler ve eksikliğinde cücelik, fazlalığında ise iç guatr gibi sorunlar ortaya çıkabilir. Kalsitonin ise kan kalsiyum seviyesini düzenler ve kemik sağlığı için önemlidir.