İnorganik ve Organik Bileşikler

İnorganik bileşikler canlılar tarafından üretilmez, dışarıdan hazır alınır. Genellikle küçük yapılı oldukları için sindirilmeden hücre zarından geçebilirler. Enerji vermezler ancak yapıcı, onarıcı ve düzenleyici görevleri vardır. Asit, baz, tuz, su ve mineraller başlıca inorganik bileşiklerdir.

Organik bileşikler ise canlılar tarafından üretilebilir. Büyük yapılı oldukları için sindirildikten sonra kana geçerler. Farklı görevleri vardır: nükleik asitler yönetici, enzimler/vitaminler/hormonlar düzenleyici, karbonhidratlar/lipitler/proteinler ise enerji verici, yapıcı ve onarıcı özelliktedir.

Su, en iyi çözücü olarak bilinir ve vücut ısısının düzenlenmesi, atıkların uzaklaştırılması gibi önemli görevleri vardır. Adhezyon (suyun yüzeye tutunması) ve kohezyon (su moleküllerinin birbirini tutması) özellikleri sayesinde canlılarda taşıma işlevini üstlenir.

Mineraller bitkiler tarafından topraktan, hayvanlar tarafından besinler aracılığıyla alınır. Enerji vermezler ama düzenleyicidirler. Kalsiyum kemik ve dişlerin yapısına katılır, demir eksikliğinde kansızlık görülür, magnezyum klorofil yapısında bulunur.

Önemli Not: Her küçük madde monomer değildir! Monomerler yapı taşıdır ve sindirilmeden hücre zarından geçerler. Monomerler birleşerek polimerleri oluşturur ve polimerler sindirilmeden hücre zarından geçemezler.

Dehidrasyon ve Hidroliz

Dehidrasyon, küçük maddelerden büyük maddeler yapılırken su çıkaran tepkimelerdir. Bu bir yapım tepkimesidir ve ATP harcar. Örneğin, amino asitler birleşerek protein oluştururken aralarından su molekülleri çıkar.

Hidroliz, tam tersine, büyük maddelerin su kullanılarak daha küçük parçalara ayrılmasıdır. Bu bir yıkım tepkimesidir. ATP harcamaz, bunun yerine ısı enerjisi kullanılır. Protein sindirilirken, su kullanılarak amino asitlere ayrılması hidrolize örnektir.

Bu iki temel reaksiyon arasındaki farkı şu formülle hatırlayabilirsin: n(amino asit) ⇄ Protein + $n-1$ H₂O ↑ ↓ Dehidrasyon Hidroliz

İpucu: Su açığa çıkaran her tepkime dehidrasyon, su tüketen her tepkime ise hidrolizdir. Bu bilgi, biyolojik süreçleri anlamak için çok önemlidir ve sınavlarda sıkça karşınıza çıkacaktır!