Canlıların Sınıflandırılması: 9. Sınıf Biyoloji Giriş

Canlıların Sınıflandırılmasının Amacı ve Türleri

Canlıları sınıflandırmanın üç temel amacı vardır. Öncelikle canlıları daha kolay öğrenilebilir hale getirmek için sınıflandırırız. Ayrıca, canlılarla ilgili genelleme yapabilmek ve aynı canlının farklı bölgelerde farklı adlarla tanınmasını engellemek için sınıflandırma yapılır.

Sınıflandırma iki ana gruba ayrılır: Ampirik (yapay) ve Filogenetik (doğal) sınıflandırma. Ampirik sınıflandırma ilk olarak Aristo tarafından yapılmıştır ve canlıların dış görünüşlerine ve yaşadıkları ortama göre gruplandırılmasıdır. Örneğin bitkiler ot, çalı ve ağaç olarak; hayvanlar ise hava, su ve kara canlıları olarak ayrılmıştır.

Bu sınıflandırmanın bilimsel olmadığını bilmek önemlidir çünkü sadece gözleme dayalıdır ve analog organlar kullanılmıştır. Analog organlar, görüntüleri benzer ancak embriyolojik kökenleri farklı olan yapılardır (örneğin kuş kanadı ile sinek kanadı).

Bunu Hatırla: Ampirik sınıflandırma bilimsel değildir çünkü sadece dış görünüşe bakar! Modern bilimde, canlıların gerçek akrabalık ilişkilerini göstermeyen bu yaklaşım terk edilmiştir.

Filogenetik Sınıflandırma ve Sınıflandırma Basamakları

Filogenetik sınıflandırma, ilk olarak John Ray tarafından ortaya konmuş, daha sonra Carl Linneaus tarafından düzenlenerek günümüzde kullandığımız modern sınıflandırmaya dönüşmüştür. Bu sistemde canlıların kökenlerine, evrim basamaklarına ve akrabalık derecelerine bakılır.

Filogenetik sınıflandırma bilimseldir çünkü nicel gözlemlere ve homolog organ benzerliklerine dayanır. Homolog organlar, embriyonik kökenleri aynı olan yapılardır (örneğin balina yüzgeci ve yarasa kanadı).

Carl Linneaus, ikili (binominal) adlandırma sistemini geliştirmiştir. Bu sistemde her tür, iki Latince kelime ile adlandırılır: İlk kelime cins adını, ikinci kelime tamamlayıcı adı gösterir ve italik yazılır (örneğin: Felis leo). Cins isimleri aynı olan canlıların akrabalık derecesi daha fazladır.

Sınıflandırma basamakları büyükten küçüğe doğru: Domain (Üst Alem), Alem, Şube, Sınıf, Takım, Aile, Cins ve Tür şeklindedir. Canlılar altı alemden oluşur: Bakteriler, Arkeler, Protista, Mantar, Bitkiler ve Hayvanlar. Yukarıdan aşağıya indikçe birey sayısı, çeşitlilik ve farklı gen sayısı azalırken, protein benzerliği, gen benzerliği ve akrabalık artar.

İlginç Bilgi: Tür, en küçük sistematik birimdir ve ortak atadan gelen, benzer özelliklere sahip, çiftleştiğinde verimli döller verebilen canlı topluluğudur. Yani bir aslan ve bir kaplan çiftleşebilir fakat yavruları (liger) kısırdır, bu yüzden farklı türlerdir!