Bilimsel Çalışma Basamakları

Bilimsel çalışmalar altı temel basamakta ilerler. Önce bir problem belirlenir, ardından gözlem yapılarak veri toplanmaya başlanır. Gözlemler iki türlü olabilir: santimetre gibi ölçülebilir değerlerle ifade edilen nicel gözlemler veya duyu organlarımızla algıladığımız nitel gözlemler.

Verileri topladıktan sonra, probleme yönelik bir hipotez kurulur. Hipotez, problemin geçici çözüm önerisidir. Ardından "...malı, ...meli" şeklinde bir tahmin yapılır. Bu tahmini test etmek için kontrollü deney düzenlenir. Deneyde bağımsız değişken ve bağlı değişken belirlenir.

Eğer hipotez yanlışsa, kontrollü deneyden sonra değiştirilir. Doğruysa, teori aşamasına geçilir. Teoriler zamanla çürütülebilir veya ispatlanabilir (örneğin atom teorisi, gen-kromozom teorisi). Teoriler "neden" sorusunu cevaplar. Kanunlar ise evrenseldir ve değişmez, "nasıl" sorusunu yanıtlar.

Hatırlatma: Teoriler asla kanuna dönüşemez! Bunlar bilimsel açıklamaların farklı boyutlarıdır.

Bir örnek olarak sıtma hastalığının araştırılmasını düşünelim. Problem "sıtma hastalığının nedeni nedir?" şeklinde belirlenir. Gözlemler sonucu Afrika'daki insanlarda görüldüğü ve hastaların kanında tek hücreli mikroplar olduğu tespit edilir. Toplanan verilere göre sivrisinek olan bölgelerde hastalığın arttığı görülür. Hipotez olarak "sıtmanın nedeni sivrisineğin bulaştırdığı bir parazittir" önerilir. Ardından "sivrisinek ısıran her kişide sıtma hastalığı olmalıdır" şeklinde bir tahmin yapılır.