Tür Kavramı ve Sınıflandırma Birimleri

Tür, ortak atadan gelen ve doğal koşullarda çiftleştiklerinde verimli döller veren canlıların oluşturduğu topluluk. Aynı türdeki canlıların DNA dizilişi, protein yapısı ve kromozom sayıları aynıdır.

Katır tür değildir çünkü kısırdır. At ve eşeğin çiftleşmesinden doğar ama üreme yapamaz. Kurt köpeği ise melez türdür.

Sınıflandırma birimleri küçükten büyüğe şöyle sıralanır: Tür → Cins → Aile → Takım → Sınıf → Şube → Alem. Bu hiyerarşide yukarı çıktıkça ortak özellikler artar, aşağı indikçe benzerlik azalır.

İkili adlandırma sisteminde her canlı iki isimle adlandırılır. İlk isim cins adı (büyük harfle), ikinci isim tür adıdır (küçük harfle). Örneğin ev kedisi: Felis domesticus. Bu sistem sayesinde dünyanın her yerinde aynı canlıdan bahsedebiliriz.

Not: Akrabalık ilişkileri cins isimlerinin benzerliğiyle anlaşılır - kara dut (Morus nigra) ve beyaz dut (Morus alba) yakın akrabadır.

Canlıların Sınıflandırılması

Doğada binlerce farklı canlı türü var ve bunları tek tek incelemek imkansız. Bu yüzden sınıflandırma sistemi geliştirilmiş. Sistematik bilimi de canlılar arasındaki benzerlikleri ve farkları inceler.

Taksonomi ise sınıflandırma kurallarını belirleyen ve canlıların isimlendirilmesiyle uğraşan bilim dalı. Sınıflandırmanın amacı; canlıları kolay incelemek, türler arası akrabalığı tespit etmek ve evrensel adlarla isimlendirmektir.

Tarihte iki tür sınıflandırma yapılmış. Ampirik (suni) sınıflandırma sadece dış görünüşe bakar ve Aristo tarafından başlatılmıştır. Analog organlar (görevleri aynı ama kökenleri farklı) dikkate alınır. Bu sistemde yarasa ve sinek kuşlar grubuna konulmuş!

Filogenetik (tabii) sınıflandırma ise günümüzde geçerli olan sistem. Canlıların tüm özelliklerini (DNA, protein, anatomi) inceler ve homolog organlar (kökenleri aynı ama görevleri farklı) kullanır. Bu sistemde yarasa memeli grubunda yer alır.

Önemli: Sınıflandırmanın en küçük birimi tür'dür ve John Ray tarafından tanımlanmıştır.

Bakterilerin Beslenme ve Üreme Şekilleri

Bakteriler beslenmelerine göre ototrof (kendi besinini üretir) ve heterotrof (hazır besin alır) olarak ikiye ayrılır.

Ototrof bakteriler iki tipte: Fotoototrof bakteriler fotosentez yapar, kemoototrof bakteriler ise azotlu artıkların oksidasyonuyla besin üretir. Heterotrof bakterilerin üç çeşidi var: Mutualist $faydalı - bağırsakta vitamin üretir$, saprofit $çürükçül - doğada madde döngüsünü sağlar$, parazit (hastalık yapar).

Bakterilerde üreme eşeysiz bölünme ile olur. Uygun şartlarda 20 dakikada bir çoğalırlar! Konjugasyonda ise bakteriler arası DNA aktarımı olur ve genetik çeşitlilik artar.

Olumsuz şartlarda bakteriler endospor oluşturur. Bu bir üreme şekli değil, korunma mekanizmasıdır. Su kaybeder, metabolizma yavaşlar ve şartlar düzelince tekrar aktif hale gelir.

Antibiyotik, bakterilerin ürettikleri ve diğer bakterileri öldüren maddeler. Bakteri hastalıkları antibiyotikle tedavi edilir.

Önemli: Bakteriler 20 dakikada ikiye katlanabilir - bu yüzden hijyen çok önemli!

Bakteriler Alemi

Bakteriler prokaryot yapıdaki tek hücreli canlılar. Yeryüzünün her yerinde yaşayabilirler - sıcak suda, buzullarda, toprakta hatta çok ekstrem ortamlarda bile!

Hücre yapıları dıştan içe hücre duvarı, hücre zarı ve sitoplazmadan oluşur. Hücre duvarı peptidoglikan yapıda olup bitkilerden farklı. DNA'ları halkasal şekilde ve sitoplazma içinde bulunur. Ayrıca plazmit adı verilen küçük DNA parçaları da var.

Bakteriler şekillerine göre nokta, çubuk, spiral ve virgül şeklinde olabilir. Gram boyama yöntemiyle mor-mavi (gram pozitif) veya pembe (gram negatif) renk alabilirler.

Solunum tipine göre üç grup var: Aerob bakteriler (oksijenli), anaerob bakteriler (oksijensiz) ve fakültatif bakteriler (her ikisiyle de yaşayabilir). Mezozom aerob bakterilerde ATP üretimi sağlar.

İlginç bilgi: Bazı bakterilerin pilus adı verilen yapıları var - bunlar bakteriler arası DNA aktarımı için köprü görevi yapar!

Bitkiler ve Mantarlar Alemi

Bitkiler alemi kloroplastlı, ototrof canlılar. Hücre çeperi var, sentrozom yok. Yedek besin olarak nişasta depolarlar. Tohumsuz $damarsız/damarlı$ ve tohumlu $açık/kapalı tohumlu$ olarak sınıflandırılır.

Damarsız bitkiler (kara yosunu, ciğer otu) nemli yerlerde yaşar. Damarlı tohumsuz bitkiler (eğrelti otu, at kuyruğu) gelişmiş iletim demetlerine sahip. Tohumlu bitkiler çenek sayısına göre tek çenekli (tahıllar, orkide) ve çift çenekli (baklagiller, turunçgiller) olarak ikiye ayrılır.

Mantarlar ökaryot, heterotrof canlılar. Kitin yapılı hücre çeperi var. Hif adı verilen iplikçiklerden, bunlar da miselyum denilen yapıyı oluşturur. Hücre dışı sindirim yapar.

Dört gruba ayrılır: Maya mantarları (fermantasyon yapar), küf mantarları (penisilin üretir), şapkalı mantarlar (besin olarak kullanılır), pas mantarları (hastalık yapar). Mantarlar glikojen depolar ve hayvanlara benzer ama hareket edemez.

Bilgi: Dünyada üretilen oksijenin büyük kısmı denizlerdeki algler tarafından sağlanır!

Arkeler ve Protista Alemi

Arkeler, bakteriler gibi prokaryot ama hücre duvarları pseudopeptidoglikan yapıda. En önemli özellikleri ekstrem ortamlarda yaşayabilmeleri. Metanojen arkeler metan üretir, halofilik arkeler tuzlu suda, termofilik arkeler sıcak yerlerde yaşar.

Psikrofilik arkeler kutup buzullarında, asidofilik arkeler asidik ortamlarda (pH<3) yaşar. Bu arkeler endüstride kullanılır - asidofilik arkeler kömür kirliğini, alkalifilik arkeler deterjan üretimini destekler.

Protista alemi ökaryot hücreli canlılar. Tek hücreli protistler dört grupta: Silliler (hareket için sil kullanır), kamçılılar (kamçıyla hareket), sporlular (kötü şartlarda spor oluşturur), kökayaklılar (psödopod ile hareket).

Euglena kamçılıların en bilinen örneği - hem kloroplastı var hem de hareket eder. Plasmodium sporlulara örnek ve sıtma hastalığına neden olur. Çok hücreli protistler ise algler ve cıvık mantarlardır.

Hayal et: Arkeler o kadar dayanıklı ki yanardağ ağzında bile yaşayabiliyorlar - gerçek süper kahramanlar!

Hayvanlar Alemi Detayları

Bu sayfada hayvanlar aleminin temel özellikleri ve sınıflandırması detaylandırılıyor. Omurgasız hayvanlar altı ana gruba ayrılır: süngerler, sölenterler, solucanlar, yumuşakçalar, eklem bacaklılar ve derisi dikenliler.

Omurgalı hayvanlar ise beş gruba ayrılır: balıklar, iki yaşamlılar, sürüngenler, kuşlar ve memeliler. Bunların omurgası var, sinir şeridi sırtta bulunur ve çoğu tek cinsiyetli.

Süngerler çok hücreli hayvanların en ilkeli. Porlar aracılığıyla beslenirler ve amoebosit hücreleriyle sindirimi gerçekleştirirler. Sistemleri olmadığı için kimyasal iletişim kullanırlar.

Sölenterlerde ilk kez sinir sistemi görülür. Vücutlarındaki yakıcı kapsüller savunma amaçlı kullanılır. Denizanası, hidra ve mercan bu grubun önemli örnekleri.

İlginç: Hermafrodit canlılar hem erkek hem dişi üreme organlarına sahip - bu özellik özellikle omurgasız hayvanlarda yaygın!

Hayvanlar Alemi - Omurgasız Hayvanlar

Hayvanlar alemi en gelişmiş ve tür sayısı en fazla grup. Heterotroflar, glikojen depolar, sentrozom var. İskelet sistemlerine göre omurgalı ve omurgasız olarak sınıflandırılır.

Omurgasız hayvanlarda omurga yok, sinir şeridi karından geçer. Çoğu hermafrodit (hem erkek hem dişi organlar aynı birey üzerinde).

Süngerler en ilkel grup - por adı verilen deliklerle beslenir. Sistemleri gelişmemiş, uyarılar kimyasal yolla iletilir. Sölenterler (denizanası, mercan) sinir sisteminin görüldüğü ilk grup. Yakıcı kapsülleri var.

Solucanlar üç gruba ayrılır: Yassı solucanlar (planaria, tenya) bilateral simetri gösterir, çoğu parazit. Yuvarlak solucanlar (kıl kurdu, bağırsak solucanı) ince ve uzun yapılı. Halkalı solucanlar vücudu halkalardan oluşur.

Dikkat: Tenya ve kancalı kurt gibi parazit solucanlar insan sağlığı için tehlikeli - hijyen kurallarına uymak önemli!

Solucanların Detaylı İncelemesi

Yassı solucanlar sırt-karın yönünde yassılaşma gösterir ve bilateral simetri sergiler. Sindirim boşluğu tek açıklıkla dışarı açılır. Hermafrodit yapıdadırlar - aynı bireyde hem erkek hem dişi organlar bulunur.

Çoğu parazit olarak yaşar. Planaria serbest yaşayan örnek iken tenya (şerit solucan) ve karaciğer kelebeği insanlarda parazit olarak yaşar ve hastalık yapar.

Yuvarlak solucanlar ince, uzun ve ip benzeri yapıda. Vücut boşlukları ağız ve anüs olmak üzere iki ayrı açıklıkla dışarı açılır. Deri solunumu yaparlar - solunum ve boşaltım vücut yüzeyinden difüzyonla gerçekleşir.

Bazıları serbest yaşarken bazıları parazit. Kıl kurdu, bağırsak solucanı, kancalı kurt ve trişin insan vücudunda parazit olarak yaşayan örnekler.

Halkalı solucanların vücudu birbirine benzer halkalardan meydana gelir. Halkasal yapıda çok sayıda bölme bulunur.

Sağlık uyarısı: Parazit solucanlardan korunmak için çiğ et tüketmemeli, kişisel hijyene dikkat etmelisin!

Mantarlar ve Hayvanlar Alemi

Mantarlar fotosentez yapamadığı için parazit ya da çürükçül olarak beslenir. Dört ana gruba ayrılır: Maya mantarları fermantasyon yapar (hamur mayası), küf mantarları nemli yerde yaşar (penisilin üretir), şapkalı mantarlar besin değeri yüksek, pas mantarları hastalık yapar.

Hayvanlar alemi heterotroftur, hücre çeperi yok, sentrozom var. Glikojen depolar, sistemleri bulunur ve aktif hareket ederler. İskelet sistemine göre sınıflandırılır.

Süngerler en ilkel grup - çok sayıda por (delik) bulunur. Amoebositler ile beslenme yapar. Dolaşım, boşaltım, solunum sistemleri gelişmemiş. Uyarılar kimyasal yolla iletilir.

Sölenterlerde sinir sistemi ilk kez görülür. Sindirim boşluğu tek açıklıkla dışarı açılır (hem ağız hem anüs). Yakıcı kapsüller savunma için kullanılır. Denizanası, medüz, mercan örnek verilebilir.

Solucanlar üç gruba ayrılır: Yassı solucanlar bilateral simetri gösterir ve çoğu parazit. Yuvarlak solucanlar ip gibi ince yapılı. Halkalı solucanlar halkalardan oluşur.

Dikkat: Tenya, kıl kurdu gibi parazit solucanlardan korunmak için hijyen kurallarına dikkat et!