12. Sınıf Biyoloji: Genden Proteine AYT Rehberi

DNA: Genetik Bilginin Merkezi

DNA, genetik bilgilerinizin sakladığı çifte sarmal yapıdır. Pürin bazları (Adenin ve Guanin) çift halkalı, pirimidin bazları (Timin ve Sitozin) tek halkalıdır.

DNA replikasyonunda kritik enzimler vardır. Helikaz hidrojen bağlarını açar, polimeraz 5'-3' yönünde zincir uzatır, ligaz DNA parçaları arasındaki boşlukları kapatır. Nükleaz/DNAz ise DNA'yı yıkar.

DNA'da protein bulunmaz. Ancak DNA + protein birleşimi kromatini oluşturur. Bu yapı, genetik materyalin organize edilmesini sağlar.

İpucu: DNA enzimlerini hatırlamak için "HePaLi" (Helikaz-Polimeraz-Ligaz) kısaltmasını kullanabilirsin!

RNA ve Protein Sentezi

RNA, protein sentezinde aktif rol oynar. Miktarlarına göre sıralama: rRNA > tRNA > mRNA şeklindedir. DNA'dan farklı olarak kendini eşleyemez ve RNA polimeraz ile sentezlenir.

Protein sentezi üç aşamada gerçekleşir. Transkripsiyon çekirdekte, translasyon ribozomda yapılır. En çok enerji translasyonda harcanır, çünkü tRNA'ların amino asitlere bağlanması ATP gerektirir.

Stop kodonlar (UAA, UAG, UGA) protein sentezini sonlandırır. Bir amino asidin birden fazla kodonu olması, nokta mutasyonlara karşı koruma sağlar.

Protein sentezi basamakları şöyledir: DNA'dan mRNA sentezi → mRNA'nın sitoplazmaya çıkışı → ribozomun küçük alt birimine bağlanma → tRNA'nın metiyonin getirmesi → büyük alt birimin bağlanmasıyla sentezin başlaması.

Not: Çekirdekte protein sentezi yapılmaz, bu yüzden mRNA mutlaka sitoplazmaya çıkmalıdır!