İnsanda Sindirim Sistemi ve Organları

Sindirim kanalı ağızdan başlayıp anüste biten uzun bir yolculuktur. Bu yolculuk ağız, yutak, yemek borusu, mide, ince bağırsak, kalın bağırsak ve anüs bölümlerinden geçer. Her bölümün kendine özgü görevleri vardır.

Ağızda, besinlerin hem mekanik sindirimi (dişlerle çiğneme) hem de kimyasal sindirimi (tükürük bezlerinden salgılanan enzimlerle) başlar. Ayrıca ağızda su ve bazı minerallerin emilimi gerçekleşir.

Mide, besinlerin geçici olarak depolandığı yerdir. Burada hem mekanik sindirim $mide kaslarının kasılıp-gevşemesiyle çalkalama$ hem kimyasal sindirim (mide bezlerinden HCl ve enzim salgılanması) gerçekleşir.

İnce bağırsak, kimyasal sindirimin tamamlandığı en önemli bölümdür. Sindirim sonucu oluşan yapı taşları (glikoz, aminoasit, yağ asidi, gliserol) ince bağırsağın iç yüzeyindeki kıvrımlar (villus) aracılığıyla kan ve lenf dolaşımına emilir.

Biliyor muydun? Kalın bağırsakta yaşayan faydalı bakteriler K vitamini ve B vitamini üretirler. Bu vitaminlerin emilimi de kalın bağırsakta gerçekleşir.

Sindirime Yardımcı Organlar ve Besin Sindirimi

Sindirim sisteminde karaciğer, safra kesesi ve pankreas gibi yardımcı organlar da bulunur. Bu organlar sindirim kanalında yer almasalar bile sindirime yardımcı olurlar.

Karaciğer çok önemli bir organdır. Safra sıvısını üreterek yağların mekanik sindirimini sağlar. Ayrıca kan şekerini düzenler ve zehirli maddeleri parçalayarak vücudumuzu korur. Safra kesesi ise karaciğerde üretilen safrayı depolar ve ihtiyaç halinde ince bağırsağa gönderir.

Pankreas sindirim enzimlerini ve bikarbonat iyonlarını $HCO3-$ üreterek ince bağırsağa gönderir. Bikarbonat mideden gelen asidik içeriği bazikleştirir, çünkü ince bağırsaktaki enzimler ancak bazik ortamda $pH=8,5$ çalışabilir.

Besinlerin kimyasal sindirimi, büyük moleküllü besinlerin (karbohidrat, yağ, protein) enzimlerin yardımıyla hidroliz olayı sonucunda yapı taşlarına ayrılmasıdır. Karbohidratlar ağız ve ince bağırsakta, proteinler mide ve ince bağırsakta, yağlar ise sadece ince bağırsakta sindirilir.

Dikkat! Safra sıvısında sindirim enzimi bulunmaz, bu nedenle kimyasal sindirim yapamaz. Safra yalnızca yağların mekanik sindirimini gerçekleştirir ve A, D, E, K vitaminlerinin emilimini kolaylaştırır.

Besinlerin Emilimi ve Taşınması

Emilim, sindirilmiş besin maddelerinin, suyun, vitaminlerin ve minerallerin sindirim kanalından kana veya lenf damarlarına geçmesidir. Emilim tüm sindirim kanalında gerçekleşebilir ancak en çok ince bağırsağın orta ve son kısımlarında yoğunlaşır.

İnce bağırsağın iç yüzeyindeki parmak şeklindeki çıkıntılara villus denir. Her bir epitel hücresinin bağırsak boşluğuna bakan yüzeyinde ise fırça şeklindeki küçük uzantılara mikrovillus denir. Villus ve mikrovilluslar sayesinde ince bağırsağın emilim yüzeyi inanılmaz derecede $200-300 m²$ artarak sindirimin verimli olmasını sağlar.

Yağlar emilimden sonra özel bir işleme tabi tutulur. İnce bağırsak boşluğunda sindirilen yağ asidi ve gliserol, epitel hücrelerine geçtikten sonra tekrar birleştirilerek yağ (trigliserit) haline getirilir. Bu yağlar, kolesterol ve proteinlerle sarılarak şilomikron adı verilen yapılar oluşturulur.

Harika bilgi! Villus ve mikrovilluslar sayesinde ince bağırsağın iç yüzey alanı bir tenis kortu kadar geniştir! Bu sayede besin emilimi maksimum düzeyde gerçekleşebilir.

Emilim Yolları ve Taşınma

Sindirilmiş besinler vücuda iki farklı yoldan emilir: kan kılcalları ve lenf kılcalları yoluyla.

Kan kılcallarından emilim yolunda glikoz, aminoasitler, suda eriyen vitaminler (B ve C vitaminleri), su ve mineraller önce bağırsak boşluğundan epitel hücrelerine, oradan da villusların içindeki kan kılcallarına geçer. Bu besinler daha sonra karaciğere gider. Karaciğer, besin maddelerini işleyerek vücuda dağıtıma hazırlar ve zehirli maddeleri etkisiz hale getirir (detoksifikasyon). İşlenen besinler karaciğerden kalbe ve oradan tüm vücut hücrelerine dağıtılır.

Lenf kılcallarından emilim yolunda ise yağ asidi, gliserol ve yağda eriyen vitaminler (A, D, E, K) önce epitel hücrelerine geçer. Burada yağ asidi ve gliserol tekrar yağa dönüştürülür. Oluşan yağlar, kolesterol ve proteinlerle birleşerek şilomikronları oluşturur. Şilomikronlar lenf kılcallarına geçer ve lenf damarlarıyla taşınarak sonunda kana aktarılır.

Kalın bağırsakta ise su ve minerallerin emilimi gerçekleşir. Ayrıca kalın bağırsakta yaşayan bakterilerin ürettiği K ve B vitaminleri de burada emilir.

İlginç not: İlaçlar, sindirim sisteminin farklı bölgelerinden (ağız, mide veya bağırsaklar gibi) emilebilir. Bu yüzden bazı ilaçlar aç karnına, bazıları tok karnına alınır!