Basit ve Birleşik Zamanlı Fiiller

Bu sayfada basit ve birleşik zamanlı fiiller açıklanıyor.

Basit zamanlı (çekimli) fiiller sadece bir kip eki alır. Örneğin: gitti, görecek, bulmuş.

Birleşik zamanlı fiiller ise iki kip eki alır. İkinci kip eki -miş, -di veya -sa olabilir. Örneğin: kaçacakmış, gelirdi, biliyordu, bakarsa.

Ayrıca kip kayması (anlam kayması / zaman kayması) konusu ele alınıyor. Bir kip eki asıl görevini yapmıyorsa kip kayması oluşur.

Example: "Her akşam kitap okurum." cümlesinde geniş zaman eki şimdiki zaman anlamında kullanılmıştır, bu bir kip kaymasıdır.

Highlight: Kip kayması anlatım bozukluğu değildir, dilin doğal bir özelliğidir.

Ek Eylem (Ek Fiil)

Bu sayfada ek eylem (ek fiil) konusu detaylandırılıyor.

Ek eylemin -di, -miş, -se ve -dir şekilleri vardır. Ayrıca -iken şekli de bulunur.

Ek eylemin görevleri:

1. İsme gelerek yüklem yapar. Örnek: Masaymış, kalemdi.
2. Fiile gelerek birleşik zaman yapar. Örnek: açardı, gidiyormuş.

Definition: Ek eylem, isim soylu sözcükleri yüklem yapmaya veya birleşik zamanlı fiil çekimi oluşturmaya yarayan dilbilgisi ögesidir.

Example: "Güzeldi" sözcüğünde "güzel" ismine gelen "-di" ek eylemi, bu ismi yüklem yapmıştır.

Kalıplaşmış Fiiller ve Zarf Fiil

Bu sayfada kalıplaşmış fiiller ve zarf fiiller ele alınıyor.

Kalıplaşmış fiillere örnekler: dondurma, gecelik, gezinti, dolmuş, ekmek, dolma, çalışma, kavurma.

Olumsuzluk ekiyle karıştırılmaması gereken durumlar örneklerle açıklanıyor.

Zarf fiil (bağ fiil, ulaç) konusu işleniyor. Zarf fiilleri bulmak için yükleme "nasıl" ve "ne zaman" soruları sorulmalıdır.

Vocabulary: Zarf fiil: Fiillerden türeyen ve cümlede zarf görevi yapan sözcükler.

Example: "Gelir gelmez konuşmaya başladı." cümlesinde "gelir gelmez" bir zarf fiildir.

Sıfat Fiil ve İsim Fiil

Bu sayfada sıfat fiil ve isim fiil konuları açıklanıyor.

Sıfat fiil (ortaç) için taktik veriliyor: Sıfat fiil olması için sıfat tamlaması olması şart değildir.

İsim fiil (ad eylem) örneklerle açıklanıyor.

Highlight: Sıfat fiil eklerinin adlaşmış sıfat olduğu durumlara dikkat edilmesi gerekiyor. Örneğin: gidenler, konuşulmuşlar.

Example: "Denizi seyretmek en büyük zevkiydi." cümlesinde "seyretmek" bir isim fiildir.

Fiilimsi (Eylemsi) Türleri

Bu sayfada fiilimsi (eylemsi) türleri detaylı olarak ele alınıyor.

Fiilimsiler üç ana gruba ayrılır:

1. Sıfat Fiil: -an, -ası, -mez, -r, -dik, -ecek, -miş
2. İsim Fiil: -ma, -ış, -mak
3. Zarf Fiil: -ken, -alı, -esiye, -e...-e, -ince, -ip, -madan, -dikçe, vb.

Definition: Fiilimsi: Fiillerden türeyen, ancak fiil çekimine girmeyen sözcüklerdir. Yan cümle, yan cümlecik veya yan yargı da denir.

Highlight: Fiilimsiler, cümleleri birbirine bağlama ve anlatımı zenginleştirme işlevi görür.

Fiilde (Eylemde) Çatı

Bu sayfada fiilde (eylemde) çatı konusu işleniyor.

Fiiller anlamlarına göre iş, oluş ve durum fiilleri olarak sınıflandırılır.

Fiilde çatı, öznesine ve nesnesine göre ikiye ayrılır:

1. Öznesine göre: etken, edilgen, dönüşlü, işteş
2. Nesnesine göre: geçişli, geçişsiz, ettirgen, oldurgan

Vocabulary: Çatı: Fiilin özne ve nesne ile olan ilişkisini gösteren dilbilgisi kategorisi.

Example: "Onu görmek için yapmıştı bunları." cümlesinde fiil etken çatılıdır.

Fiil Çatıları: Etken, Edilgen, Dönüşlü, İşteş

Bu sayfada fiil çatıları detaylı olarak açıklanıyor.

1. Etken: İşi yapan bellidir. Çatı ekleri olmaz.
2. Edilgen: İşi yapan belli değildir. -l- veya -n- eklerinden biri olacak.
3. Dönüşlü: Kişi işi yapan ve işten etkilenendir. -l- veya -n- eki olacak.
4. İşteş: Karşılıklı veya birlikte yapılan iş. -ş- eki olacak.

Example: "Bu resim yıllar önce yapıldı." cümlesinde fiil edilgen çatılıdır.

Highlight: "Savaş, barış, yarış, güreş" sözcükleri -ş'yi almadan işteş kabul edilirler.

Fiil Çatıları: Geçişli, Geçişsiz, Ettirgen, Oldurgan

Bu sayfada fiil çatılarının devamı ele alınıyor.

5. Geçişli: Eyleme "onu" sözü eklenebilir. Nesne alabilen eylem.
6. Geçişsiz: "Onu" gelmez.
7. Ettirgen: -tır, -t ekleri olacak.
8. Oldurgan: Geçişsizi geçişli yapma. -t, -r ekleri.

Tactic: Ettirgen için "onu ona" diyebiliriz. Hem işi yaptıran hem de işi yapan var demektir.

Example: "Mektup yazdırdı." cümlesinde fiil ettirgen çatılıdır.

Fiilde Yapı

Bu sayfada fiilde yapı konusu işleniyor.

Fiiller yapılarına göre üç gruba ayrılır:

1. Basit: Yapım eki yok. Örnek: koştu.
2. Türemiş: Yapım eki var. Örnek: gidiyor, söylendi.
3. Birleşik: Birden fazla sözcükten oluşur. Örnek: yardım etti.

Definition: Basit fiil: Kök halinde olan, herhangi bir yapım eki almamış fiillerdir.

Example: "Gidebilir" sözcüğü türemiş bir fiildir çünkü yapım eki $-ebil$ almıştır.

Eylemde Kip

Bu sayfada fiiller konusuna giriş yapılarak eylem kipleri açıklanıyor.

Haber (bildirme) kipleri şu şekilde sıralanıyor:

• Şimdiki zaman (-yor, -makta)
• Geniş zaman $-r$
• Gelecek zaman $-ecek$
• Geçmiş zaman (-mış, -di)

Dilek (tasarlama) kipleri ise şöyle:

• Gereklilik $-meli$
• İstek $-e$
• Şart $-se$
• Emir

Highlight: Haber kipleri ve dilek kipleri fiillerin temel iki kip grubunu oluşturur.

Vocabulary: Kip: Fiillerin zaman ve anlam özelliklerini belirten gramer kategorisi.